Nieprzytomna osoba, która nie oddycha prawidłowo, potrzebuje natychmiastowej reakcji, a nie czekania na przyjazd karetki. W takiej chwili sztuczne oddychanie, połączone z uciskaniem klatki piersiowej, może podtrzymać dopływ tlenu do mózgu i zwiększyć szanse przeżycia. Wyjaśniam, kiedy rozpocząć oddechy ratownicze, jak wykonać je u dorosłego i dziecka, jak korzystać z AED oraz których błędów unikać.
Najważniejsze zasady, które trzeba zapamiętać
- Brak prawidłowego oddechu u osoby nieprzytomnej oznacza konieczność wezwania pomocy i rozpoczęcia RKO.
- U dorosłego wykonuj 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze, jeśli potrafisz i chcesz wentylować.
- Oddech powinien trwać około 1 sekundy i spowodować widoczne uniesienie klatki piersiowej.
- Jeśli nie możesz wykonywać wdechów, prowadź ciągłe uciski klatki piersiowej.
- U dziecka rozpocznij od 5 oddechów początkowych, a potem kontynuuj RKO.
- 112 lub 999 należy wezwać jak najszybciej, najlepiej na głośnomówiącym telefonie.
Kiedy oddechy ratownicze są naprawdę potrzebne
Najpierw zadbaj o własne bezpieczeństwo. Sprawdź, czy w pobliżu nie ma ruchu ulicznego, ognia, prądu, chemikaliów albo innego zagrożenia. Dopiero potem podejdź do poszkodowanego, delikatnie potrząśnij za ramiona i głośno zapytaj, czy wszystko w porządku.
Jeżeli osoba nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy i uniesienie żuchwy. Przez maksymalnie 10 sekund obserwuj klatkę piersiową, nasłuchuj oddechu i spróbuj wyczuć wydychane powietrze na policzku.
Pojedyncze westchnienia, charczenie, nieregularne łapanie powietrza lub głośne pochrapywanie nie są prawidłowym oddechem. Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie tak zwany oddech agonalny najczęściej wprowadza świadków w błąd. Trzeba traktować go jak brak normalnego oddychania.
W takiej sytuacji zadzwoń pod 112 lub 999 i włącz tryb głośnomówiący. Jeśli jesteś sam, rozpocznij działania zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Nie trać czasu na szukanie tętna, ponieważ osoba bez przeszkolenia może ocenić je błędnie i niepotrzebnie opóźnić RKO.
Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha regularnie, nie wykonuj wdechów ani ucisków. Wezwij pomoc, ułóż go w pozycji bezpiecznej, o ile nie podejrzewasz poważnego urazu, i stale kontroluj oddech.
Jak wykonać oddech ratowniczy krok po kroku
Oddechy ratownicze mają dostarczyć powietrze do płuc, ale nie powinny przypominać gwałtownego dmuchania. Najważniejsze są szczelność, spokojne tempo i widoczne uniesienie klatki piersiowej, a nie duża siła wdechu.
Technika u osoby dorosłej
- Ułóż poszkodowanego na plecach, najlepiej na twardym i równym podłożu.
- Odchyl głowę i unieś żuchwę, aby udrożnić drogi oddechowe.
- Zaciśnij skrzydełka nosa kciukiem i palcem wskazującym.
- Obejmij szczelnie ustami usta poszkodowanego.
- Wdmuchuj powietrze przez około 1 sekundę, obserwując klatkę piersiową.
- Pozwól, aby powietrze wypłynęło, i wykonaj drugi wdech.
Każdy wdech powinien mieć objętość wystarczającą do rozpoczęcia unoszenia klatki piersiowej. Jeśli brzuch wyraźnie się nadyma, prawdopodobnie wdmuchujesz zbyt mocno albo głowa nie jest prawidłowo odchylona. Nadmierna wentylacja szkodzi, bo może wtłaczać powietrze do żołądka i powodować wymioty.
Co zrobić, gdy klatka piersiowa się nie unosi
Po pierwszym nieudanym wdechu popraw ułożenie głowy i żuchwy, sprawdź szczelność ust oraz wykonaj drugą próbę. Nie próbuj wielokrotnie, ponieważ przerwa w uciskach powinna być możliwie krótka. Jeżeli po dwóch próbach klatka nadal się nie unosi, wróć do uciskania klatki piersiowej i rozważ możliwość zadławienia lub niedrożności dróg oddechowych.
Nie wkładaj palców do ust na ślepo. Możesz wepchnąć ciało obce jeszcze głębiej. Widoczny przedmiot wolno usunąć ostrożnie, ale najważniejsze pozostaje szybkie wezwanie pomocy i kontynuowanie algorytmu RKO.
Gdy nie chcesz lub nie możesz wentylować
Nie każdy jest gotowy na kontakt usta-usta, szczególnie gdy poszkodowany krwawi, wymiotuje albo nie ma pod ręką maski z zastawką jednokierunkową. W takim przypadku wykonuj same uciski klatki piersiowej bez przerw. To lepsze rozwiązanie niż bezczynność.
Jeśli w miejscu pracy znajduje się maseczka do resuscytacji, rękawiczki i podstawowy zestaw pierwszej pomocy, zwiększa to komfort oraz higienę działania. Sprzęt nie może jednak opóźniać rozpoczęcia RKO. Najpierw uciski i telefon po pomoc, dopiero potem szukanie dodatkowych akcesoriów.
Jak połączyć oddechy z uciskaniem klatki piersiowej
U dorosłego standardowy schemat to 30 uciśnięć i 2 oddechy. Po dwóch wdechach natychmiast wróć do ucisków. Przerwa na wentylację nie powinna trwać dłużej niż około 10 sekund.
Prawidłowe uciski u dorosłego
- Uklęknij obok poszkodowanego i połóż nasadę jednej dłoni na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka.
- Drugą dłoń połóż na pierwszej, spleć palce i trzymaj ręce wyprostowane w łokciach.
- Uciskaj na głębokość około 5-6 cm.
- Utrzymuj tempo 100-120 uciśnięć na minutę.
- Po każdym ucisku pozwól klatce piersiowej całkowicie się unieść.
Pomocny jest rytm piosenki o tempie około 100-120 uderzeń na minutę, ale nie skupiaj się na idealnym liczeniu. Liczy się szybkie rozpoczęcie i możliwie mała liczba przerw. Jeśli drugi ratownik jest na miejscu, można zmieniać osobę uciskającą mniej więcej co 2 minuty, ponieważ zmęczenie szybko pogarsza jakość ucisków.
Przeczytaj również: Kwalifikowana pierwsza pomoc - co to i dlaczego warto ją znać?
AED może zdecydować o dalszym postępowaniu
Automatyczny defibrylator zewnętrzny, czyli AED, należy podłączyć natychmiast po jego przyniesieniu. Włącz urządzenie, odsłoń i osusz klatkę piersiową, naklej elektrody zgodnie z rysunkiem i wykonuj polecenia głosowe. Podczas analizy rytmu oraz wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego.
Po wyładowaniu albo po komunikacie o jego braku od razu wróć do RKO. Nie przerywaj działań tylko dlatego, że urządzenie nie zaleciło defibrylacji. AED rozpoznaje rytm serca, ale nie zastępuje ucisków ani oddechów ratowniczych.
Jeśli poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać, przerwij uciski, sprawdź oddech i obserwuj go do przyjazdu zespołu ratownictwa. Gdy ponownie przestanie oddychać normalnie, trzeba natychmiast wznowić RKO.
Co zmienia się u dziecka, niemowlęcia i osoby po podtopieniu
U dzieci zatrzymanie krążenia często zaczyna się od problemu z oddychaniem, dlatego wentylacja ma szczególne znaczenie. Aktualne zalecenia dla osób udzielających pierwszej pomocy przewidują rozpoczęcie działań od 5 oddechów początkowych, a dopiero potem przejście do ucisków.
| Poszkodowany | Początek działań | Technika ucisków | Stosunek ucisków do oddechów |
|---|---|---|---|
| Dorosły | Udrożnij drogi oddechowe, oceń oddech, wezwij pomoc | Dwie dłonie, głębokość 5-6 cm | 30:2 |
| Dziecko powyżej 1. roku życia | 5 oddechów początkowych | Jedna lub dwie dłonie, zależnie od wielkości dziecka | 30:2, a przy specjalistycznym przeszkoleniu 15:2 |
| Niemowlę | 5 oddechów początkowych, obejmujących usta i nos | Dwa palce na dolnej części mostka | 30:2, a przy specjalistycznym przeszkoleniu 15:2 |
U niemowlęcia obejmij ustami jednocześnie jego usta i nos, używając bardzo małej objętości powietrza. U większego dziecka możesz zastosować usta-usta, a głowę odchyl tylko tyle, ile potrzeba do udrożnienia dróg oddechowych. Nie stosuj siły jak u dorosłego, ponieważ klatka piersiowa dziecka jest delikatniejsza.
Po podtopieniu priorytetem jest szybkie rozpoczęcie wentylacji. Po wyjęciu osoby z wody sprawdź reakcję i oddech, wezwij 112 lub 999, wykonaj 5 oddechów początkowych, a potem kontynuuj RKO w schemacie 30:2. Nie opóźniaj działań przez próbę „wylania wody” z płuc i nie stosuj uciskania brzucha.
W przypadku dziecka bezpieczniej jest wykonywać oddechy, jeśli ratownik potrafi to zrobić. Gdy nie ma takiej możliwości, prowadź same uciski zgodnie z instrukcjami dyspozytora. W każdej sytuacji liczy się szybkie rozpoznanie, wezwanie pomocy i konsekwentne działanie.
Błędy, które najczęściej obniżają skuteczność RKO
Najpoważniejszym błędem jest czekanie na pewność. Osoba nieprzytomna, która nie oddycha prawidłowo, nie potrzebuje długiej obserwacji ani sprawdzania pulsu przez przypadkowego świadka. Potrzebuje wezwania pomocy i rozpoczęcia resuscytacji.
- Zbyt płytkie uciski nie zapewniają odpowiedniego przepływu krwi.
- Za wolne tempo opóźnia dostarczanie tlenu do mózgu.
- Opieranie ciężaru ciała na klatce uniemożliwia jej pełny powrót po ucisku.
- Długie przerwy na szukanie maseczki, telefonu lub sprawdzanie tętna zmniejszają skuteczność RKO.
- Zbyt mocne wdechy zwiększają ryzyko rozdęcia żołądka i wymiotów.
- Brak reakcji na oddech agonalny może opóźnić pomoc w najważniejszych sekundach.
Jeśli podczas RKO poszkodowany zwymiotuje, obróć go na bok, oczyść widoczne treści z jamy ustnej, a potem ponownie ułóż na plecach i wznowić uciski. Nie próbuj utrzymywać idealnej techniki kosztem przerw. W realnym zdarzeniu ciągłość działań jest ważniejsza niż perfekcja.
W zakładzie pracy dobrze oznaczone miejsce z apteczką, rękawiczkami, maseczką do oddechów i AED może skrócić czas reakcji. Samo wyposażenie nie wystarczy, dlatego regularne szkolenia praktyczne mają większą wartość niż jednorazowe przeczytanie instrukcji. Najlepiej przećwiczyć uciski na fantomie, bo stres zmienia ocenę siły i tempa.
Najważniejsza decyzja przed pierwszym wdechem
W sytuacji zagrożenia życia nie próbuj ustalać, czy problem wynika z zatrucia, choroby serca, urazu czy podtopienia. Najpierw rozpoznaj brak prawidłowego oddechu, wezwij pomoc i rozpocznij działania odpowiednie dla dorosłego albo dziecka. Uciski, oddechy ratownicze i AED tworzą jeden łańcuch, w którym każda sekunda ma znaczenie.
Jeśli nie możesz wykonać wdechów, nie rezygnuj z pomocy. Prowadź same uciski, słuchaj dyspozytora i działaj do czasu przejęcia poszkodowanego przez ratowników, powrotu prawidłowego oddechu albo własnego wyczerpania.
