Wchodzisz rano do hali i widzisz przy drzwiach czerwony symbol papierosa, lecz na zakręcie korytarza nie ma żadnej strzałki. Sam zakaz palenia jest oznakowany prawidłowo zwykle dopiero wtedy, gdy łączy słowo i grafikę w widocznym miejscu, ale to jeszcze nie rozwiązuje problemu ewakuacji, zwłaszcza gdy trasa zmienia kierunek albo pojawia się dym. Jedna tabliczka może więc informować o zakazie, a jednocześnie pozostawiać ludzi bez jasnej drogi wyjścia.
Dwa systemy znaków odpowiadają za dwa różne rodzaje bezpieczeństwa
- Oznaczenie słowne i graficzne musi informować o zakazie palenia wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych.
- W pomieszczeniach zakładu pracy obowiązuje zakaz palenia, ale ustawa nie obejmuje automatycznie całego terenu zewnętrznego firmy.
- Od 5 lipca 2025 r. przepisy obejmują także e-papierosy przeznaczone do używania płynu bez nikotyny.
- Czerwony znak zakazu nie zastępuje zielonych znaków prowadzących do wyjścia ewakuacyjnego.
- Po remoncie, zmianie układu pomieszczeń albo sposobu użytkowania obiektu trzeba ponownie ocenić oznakowanie i instrukcję bezpieczeństwa pożarowego.
Czerwony piktogram musi przekazywać pełny komunikat
Najczęstszy błąd polega na potraktowaniu tabliczki jako dekoracji przy wejściu. Zgodnie z art. 5 ust. 1a obowiązującej ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych właściciel lub zarządzający obiektem ma umieścić w widocznych miejscach oznaczenie słowne i graficzne informujące o zakazie palenia wyrobów tytoniowych oraz papierosów elektronicznych.
Sam przekreślony papieros może więc nie wystarczyć. Bezpieczniejszy zestaw to czerwony piktogram oraz czytelny komunikat, na przykład: „Zakaz palenia wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych”. Napis powinien być widoczny przed wejściem do strefy objętej zakazem, a nie dopiero za drzwiami pomieszczenia socjalnego.
W przypadku zwykłego zakładu pracy ustawowy zakaz dotyczy przede wszystkim pomieszczeń zakładu. Nie oznacza to automatycznie, że palenie jest zabronione na każdym zewnętrznym placu, parkingu czy terenie przy hali. Pracodawca może jednak wprowadzić szerszy zakaz w regulaminie, instrukcji albo zasadach korzystania z obiektu, a rada gminy może ustanowić dodatkowe strefy wolne od dymu tytoniowego.
Ustawa pozwala wyznaczyć palarnię w pomieszczeniach zakładu pracy, lecz nie nakłada na pracodawcę obowiązku jej utworzenia. Jeżeli palarnia powstaje, musi być konstrukcyjnie oddzielona od innych pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych oraz wyposażona w wentylację wywiewną albo system filtracyjny ograniczający przenikanie dymu i pary.
Brak wymaganego oznaczenia może skutkować grzywną do 2000 zł dla właściciela lub zarządzającego. Osoba paląca w miejscu objętym zakazem może otrzymać grzywnę do 500 zł. To pokazuje, że odpowiedzialność za oznakowanie i odpowiedzialność za samo naruszenie zakazu dotyczą dwóch różnych osób.
Od 5 lipca 2025 roku komunikat obejmuje także e-papierosy bez nikotyny
Stare tabliczki często mówią wyłącznie o zakazie palenia tytoniu. Taki napis może być dziś zbyt wąski, ponieważ nowelizacja ustawy z 21 maja 2025 r. rozszerzyła definicję palenia papierosów elektronicznych na parę zawierającą nikotynę oraz parę bez nikotyny. Zmiana zaczęła obowiązywać 5 lipca 2025 r.
Dla zarządcy obiektu wniosek jest prosty: przy wymianie oznakowania nie wybieraj już wersji ograniczonej do słów „zakaz palenia tytoniu”. Komunikat powinien obejmować także papierosy elektroniczne. Dotyczy to również urządzeń używanych z płynami beznikotynowymi, nawet jeśli użytkownik twierdzi, że nie korzysta z nikotyny.
Ta zmiana nie oznacza, że każda tabliczka musi zawierać długi opis wszystkich produktów. Liczy się jasność. Na wejściu do biura, hali, magazynu czy jadalni lepiej zastosować jeden spójny znak słowno-graficzny niż kilka małych, częściowo sprzecznych komunikatów.
Jeżeli w obiekcie nadal wiszą stare znaki, sprawdź trzy rzeczy: czy widnieje na nich informacja o papierosach elektronicznych, czy część tekstowa jest czytelna oraz czy piktogram nie został zasłonięty przez reklamę, wyposażenie albo otwarte drzwi. Aktualizacja treści znaku jest prostsza niż późniejsze tłumaczenie, że użytkownicy nie wiedzieli, czego dokładnie dotyczył zakaz.
Zielona droga ewakuacyjna nie może zniknąć za czerwoną tabliczką
Czerwony znak zakazu odpowiada na pytanie „czego nie robić”. Zielony znak ewakuacyjny odpowiada na pytanie „dokąd iść”. Prawdę mówiąc, pomieszanie tych funkcji jest jednym z najłatwiejszych sposobów na stworzenie pozornie dobrze oznakowanego, lecz trudnego do opuszczenia obiektu.
Znaki ewakuacyjne powinny tworzyć ciąg prowadzący przez całą drogę, a nie pojedynczy symbol nad wyjściem. Gdy drzwi ewakuacyjne nie są bezpośrednio widoczne, potrzebne są znaki kierunkowe. Przy schodach znak powinien wskazywać, czy droga prowadzi w górę, czy w dół. Jeżeli korytarz ma kilka odgałęzień, oznaczenie musi rozstrzygać, w którą stronę należy się udać.
Wytyczne CIOP-PIB dotyczące znaków bezpieczeństwa wskazują, że oznakowanie powinno być dostrzegalne w świetle oraz po jego zaniku, a wielkość znaku trzeba dopasować do odległości obserwacji. W miejscach, gdzie może pojawić się zadymienie, wytyczne opisują także uzupełniające oznakowanie nisko umieszczone, nie wyżej niż 0,4 m od podłogi.
Nie każdy budynek wymaga identycznego zestawu znaków. Inaczej oznacza się prosty, jednokondygnacyjny lokal z widocznym wyjściem, a inaczej magazyn z wysokimi regałami, zmianą poziomu, kilkoma bramami i ograniczoną widocznością. Oznakowanie powinno wynikać z rzeczywistego przebiegu trasy, a nie z liczby tabliczek kupionych w jednym komplecie.
Gdy oznakowanie zawodzi, najpierw ustal przyczynę
Jeżeli podczas kontroli okazuje się, że ktoś nie rozumie komunikatu albo nie potrafi znaleźć wyjścia, nie zaczynaj od przypadkowego doklejania kolejnych znaków. Najpierw rozdziel problem informacji o zakazie od problemu ewakuacji, a później sprawdź, czy układ obiektu nadal odpowiada dokumentacji.
| Sytuacja | Prawdopodobna przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Na ścianie znajduje się wyłącznie przekreślony papieros | Brakuje części słownej wymaganej przy informacji o zakazie | Wymienić znak na oznaczenie zawierające tekst i grafikę. |
| Przy recepcji jest znak, ale w pomieszczeniu socjalnym nadal dochodzi do palenia | Komunikat nie jest widoczny w miejscu, w którym zaczyna się dana strefa | Umieścić oznaczenie przy wejściu do strefy i sprawdzić widoczność z typowej trasy użytkownika. |
| Zielona strzałka prowadzi do drzwi, których nie można otworzyć | Trasa została zmieniona albo drzwi są zablokowane | Natychmiast usunąć przeszkodę lub wyłączyć trasę z użytkowania do czasu aktualizacji oznakowania. |
| Znak jest czytelny w dzień, ale znika po zaniku oświetlenia | Nie zapewniono właściwej widoczności w warunkach awaryjnych | Sprawdzić oświetlenie awaryjne i dobrać oznakowanie odpowiednie do warunków obiektu. |
| W zadymieniu nie widać znaków umieszczonych wysoko | System nie uwzględnia ograniczonej widoczności przy podłodze | Przeanalizować możliwość zastosowania dodatkowych znaków nisko umieszczonych. |
| Po remoncie plan wskazuje dawny układ pomieszczeń | Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego nie odpowiada obecnemu sposobowi użytkowania | Zaktualizować instrukcję, plan ewakuacji i oznaczenia przed pełnym uruchomieniem przestrzeni. |
Jednolity tekst rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków nakłada na właścicieli, zarządców lub użytkowników obowiązek oznakowania dróg i wyjść ewakuacyjnych w sposób zapewniający informacje potrzebne do opuszczenia obiektu. Ten sam akt wskazuje, że instrukcję bezpieczeństwa pożarowego aktualizuje się co najmniej raz na 2 lata, a także po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej.
Po usunięciu problemu zapisz datę kontroli, miejsce, przyczynę usterki i osobę odpowiedzialną za poprawkę. Zdjęcie przed i po zmianie ułatwia późniejsze wykazanie, że oznakowanie nie zostało pozostawione przypadkowi.
Najlepszy audyt zaczyna się od przejścia całej trasy
Uważam, że najbardziej praktyczny test nie polega na sprawdzeniu, czy tabliczka wisi prosto. Polega na przejściu drogą, którą w razie zagrożenia pokona osoba nieznająca budynku.
- Wejdź do obiektu od każdego używanego wejścia i sprawdź, czy informacja o zakazie jest widoczna bez szukania jej wzrokiem.
- Przejdź każdą odnogą korytarza i zatrzymaj się w miejscach, w których wyjście przestaje być widoczne.
- Sprawdź drzwi, schody, zmiany poziomu, przeszkody oraz miejsca, w których znak może zostać zasłonięty przez wyposażenie.
- Oceń widoczność oznakowania w trybie oświetlenia awaryjnego, a w obiektach o podwyższonym ryzyku także możliwość orientacji przy zadymieniu.
- Po remoncie albo zmianie procesu wyznacz osobę, która potwierdzi zgodność znaków z aktualnym planem i instrukcją.
Jeśli choć jeden odcinek wymaga pytania „którędy teraz?”, oznakowanie nie prowadzi jeszcze wystarczająco dobrze. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych ani porady prawnej. Przy zmianie układu budynku, tworzeniu palarni lub aktualizacji instrukcji skonsultuj rozwiązanie z osobą odpowiedzialną za ochronę przeciwpożarową obiektu.
