Nowa osoba ma zacząć pracę jutro, a pracodawca chce wiedzieć, ile czasu trzeba zarezerwować na formalności. Odpowiedź zależy od tego, czy chodzi o szkolenie wstępne, instruktaż na konkretnym stanowisku czy szkolenie okresowe. Poniżej porządkuję te warianty, przeliczam godziny lekcyjne na rzeczywisty czas i pokazuję sytuacje, w których szkolenie trzeba wydłużyć albo powtórzyć.
Najważniejsze czasy zależą od rodzaju szkolenia i stanowiska
- 3 godziny lekcyjne trwa minimum instruktaż ogólny, czyli 2 godziny i 15 minut zegarowych.
- 8 godzin lekcyjnych zajmuje zwykle instruktaż stanowiskowy na stanowisku robotniczym lub związanym z zagrożeniami.
- 2 godziny lekcyjne wystarczą jako minimum dla instruktażu stanowiskowego pracownika administracyjno-biurowego narażonego na czynniki uciążliwe.
- Szkolenia okresowe trwają najczęściej 8, 16 albo 32 godziny lekcyjne, zależnie od grupy stanowisk.
- Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Najpierw trzeba rozróżnić dwa rodzaje szkolenia BHP
W polskich przepisach funkcjonują szkolenia wstępne i szkolenia okresowe. To ważne rozróżnienie, bo pierwsze przygotowuje pracownika do rozpoczęcia pracy, a drugie odświeża wiedzę i uwzględnia zmiany w organizacji, technologii oraz przepisach.
Gdy ktoś pyta, ile trwa szkolenie bhp, najczęściej ma na myśli szkolenie wstępne przed pierwszym dniem pracy. Nie ma jednak jednej uniwersalnej liczby. Inny czas obowiązuje pracownika biurowego, inny operatora maszyny, a jeszcze inny kierownika lub pracownika służby BHP.
Godziny podawane w programach są godzinami lekcyjnymi po 45 minut, a nie pełnymi godzinami zegarowymi. Do tego dochodzą przerwy, ćwiczenia, pytania oraz sprawdzian, dlatego rzeczywisty pobyt na szkoleniu może być nieco dłuższy.
Szkolenie wstępne może trwać od kilku godzin do całego dnia
Szkolenie wstępne odbywa się przed dopuszczeniem do pracy i obejmuje instruktaż ogólny oraz, jeśli wymaga tego stanowisko, instruktaż stanowiskowy. W mojej ocenie właśnie pomijanie drugiej części powoduje najwięcej nieporozumień, bo pracownik może mieć ogólną wiedzę o BHP, ale nadal nie znać zagrożeń związanych z konkretną maszyną lub procesem.
Instruktaż ogólny
Instruktaż ogólny trwa minimum 3 godziny lekcyjne, czyli 135 minut zegarowych. Pracownik poznaje podstawowe zasady BHP, obowiązki stron stosunku pracy, zasady poruszania się po zakładzie, ochronę przeciwpożarową oraz podstawy udzielania pierwszej pomocy.
Ta część dotyczy nowo zatrudnionych pracowników, a także studentów i uczniów odbywających praktykę lub naukę zawodu. Sam instruktaż ogólny nie zawsze kończy całe szkolenie. Jeżeli stanowisko wiąże się z określonymi zagrożeniami, potrzebne jest jeszcze szkolenie bezpośrednio przy pracy.
Instruktaż stanowiskowy
Instruktaż stanowiskowy jest obowiązkowy między innymi na stanowiskach robotniczych oraz wszędzie tam, gdzie występują czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne. Ramowy program przewiduje minimum 8 godzin lekcyjnych, czyli 6 godzin zegarowych.
W przypadku pracownika administracyjno-biurowego narażonego na czynniki uciążliwe minimum wynosi 2 godziny lekcyjne, a więc 90 minut zegarowych. Zwykła praca biurowa bez takich zagrożeń nie zawsze wymaga osobnego instruktażu stanowiskowego, ale pracodawca nadal musi przeprowadzić instruktaż ogólny i zapoznać pracownika z zasadami bezpiecznej pracy.
Przy stanowisku technicznym nie traktowałbym 8 godzin jako sztywnego limitu. To minimum, a czas trzeba dopasować do rodzaju pracy, doświadczenia pracownika i poziomu ryzyka. Instruktaż powinien obejmować pokaz, próbne wykonanie zadania, samodzielną pracę pod nadzorem oraz sprawdzenie umiejętności.
| Rodzaj części szkolenia | Minimum | Przeliczenie na czas zegarowy |
|---|---|---|
| Instruktaż ogólny | 3 godziny lekcyjne | 2 godziny 15 minut |
| Instruktaż stanowiskowy na stanowisku robotniczym lub zagrożonym | 8 godzin lekcyjnych | 6 godzin |
| Instruktaż stanowiskowy w administracji narażonej na czynniki uciążliwe | 2 godziny lekcyjne | 1 godzina 30 minut |
W praktyce pełne szkolenie wstępne pracownika produkcyjnego zajmuje więc minimum 11 godzin lekcyjnych. To 8 godzin i 15 minut zegarowych samej nauki, bez doliczania przerw i organizacji sprawdzianu.
Szkolenie okresowe ma różny wymiar dla każdej grupy stanowisk
Szkolenie okresowe nie służy już do wprowadzenia pracownika do zakładu. Jego zadaniem jest aktualizacja i utrwalenie wiedzy, dlatego program może być znacznie dłuższy niż instruktaż dla nowej osoby.
| Grupa uczestników | Minimalny wymiar | Jak często |
|---|---|---|
| Pracownicy administracyjno-biurowi | 8 godzin lekcyjnych | Nie rzadziej niż raz na 6 lat |
| Pracownicy na stanowiskach robotniczych | 8 godzin lekcyjnych | Nie rzadziej niż raz na 3 lata |
| Prace szczególnie niebezpieczne | 8 godzin lekcyjnych | Nie rzadziej niż raz w roku |
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | 16 godzin lekcyjnych | Nie rzadziej niż raz na 5 lat |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni | 16 godzin lekcyjnych | Nie rzadziej niż raz na 5 lat |
| Pracownicy służby BHP | 32 godziny lekcyjne | Nie rzadziej niż raz na 5 lat |
Oznacza to, że szkolenie okresowe dla pracownika biurowego trwa minimum 6 godzin zegarowych, a dla kierownika minimum 12 godzin zegarowych. W przypadku służby BHP jest to co najmniej 24 godziny zegarowe, zwykle rozłożone na kilka dni.
Pierwsze szkolenie okresowe pracodawcy i osoby kierującej pracownikami trzeba przeprowadzić w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku. Dla pozostałych grup termin wynosi co do zasady 12 miesięcy. Nie należy mylić tego terminu z czasem trwania zajęć.
Forma szkolenia wpływa na organizację, ale nie znosi wymagań
Szkolenie okresowe może mieć formę kursu, seminarium albo samokształcenia kierowanego. Kurs obejmuje część teoretyczną i praktyczną, seminarium trwa minimum 5 godzin lekcyjnych, a samokształcenie opiera się na materiałach przekazanych uczestnikowi oraz możliwości konsultacji z wykładowcą.
Popularne szkolenia internetowe nie zawsze oznaczają, że pracownik spędzi przed ekranem dokładnie tyle czasu, ile wynika z programu. Liczy się rzeczywisty zakres szkolenia, możliwość weryfikacji wiedzy i prawidłowe udokumentowanie ukończenia, a nie samo pobranie certyfikatu.
Instruktaż stanowiskowy wymaga szczególnej ostrożności. Nie da się go sensownie zastąpić ogólnym filmem, ponieważ powinien dotyczyć konkretnego stanowiska, używanych narzędzi, oceny ryzyka i sposobu wykonywania zadań. Przy pracy z maszyną lub substancjami niebezpiecznymi szkolenie prowadzone wyłącznie online może po prostu nie przygotować człowieka do realnej pracy.
Szkolenie okresowe kończy się egzaminem sprawdzającym. Sam egzamin zwykle nie wydłuża znacząco zajęć, ale organizator powinien uwzględnić czas na jego przeprowadzenie i wydanie zaświadczenia.
Kiedy szkolenie trzeba wydłużyć albo przeprowadzić ponownie
Minimalny wymiar nie oznacza, że każda sytuacja zmieści się w tej samej liczbie godzin. Jeżeli pracownik wykonuje obowiązki na kilku stanowiskach, powinien przejść instruktaż dotyczący każdego z nich. Podobnie dzieje się po zmianie technologii, organizacji pracy, maszyn, narzędzi albo stosowanych substancji.
Czas instruktażu powinien być większy, gdy pracownik nie ma doświadczenia, wykonuje złożone czynności lub pracuje w warunkach podwyższonego ryzyka. Skracanie zajęć tylko po to, aby szybciej podpisać kartę szkolenia, jest pozorną oszczędnością. W razie wypadku trudno obronić dokumentację, która nie pokazuje, że pracownik rzeczywiście przygotował się do pracy.
Istnieją też sytuacje, w których szkolenie okresowe nie będzie potrzebne. Pracownik może przedstawić aktualne zaświadczenie od poprzedniego pracodawcy, jeżeli zakres szkolenia odpowiada nowemu stanowisku. W niektórych firmach osoby administracyjno-biurowe mogą być również zwolnione ze szkolenia okresowego, jeśli działalność pracodawcy mieści się w niskiej kategorii ryzyka i ocena ryzyka zawodowego nie wskazuje potrzeby dodatkowego szkolenia.
Osoba zatrudniona ponownie na tym samym stanowisku u tego samego pracodawcy, bezpośrednio po wcześniejszej umowie, może być zwolniona ze szkolenia wstępnego. Trzeba jednak sprawdzić, czy rzeczywiście nie zmieniły się warunki pracy i zakres obowiązków.
Najbezpieczniej planować czas według stanowiska, nie według nazwy kursu
Jeżeli potrzebujesz szybkiej odpowiedzi, przyjmij następujący schemat. Nowy pracownik przechodzi minimum 3 godziny lekcyjne instruktażu ogólnego, a osoba pracująca przy maszynach, w produkcji lub w warunkach zagrożenia zwykle potrzebuje dodatkowo co najmniej 8 godzin lekcyjnych instruktażu stanowiskowego.
Pracownik biurowy najczęściej zakończy część wstępną po instruktażu ogólnym, natomiast szkolenie okresowe dla tej grupy to minimum 8 godzin lekcyjnych. Kierownik powinien zarezerwować 16 godzin lekcyjnych, a pracownik służby BHP 32 godziny lekcyjne.
Ja zawsze sprawdzam jeszcze trzy rzeczy: ocenę ryzyka zawodowego, faktyczny zakres obowiązków i datę ostatniego szkolenia. Dopiero ten zestaw pozwala ustalić prawidłowy czas. Sama nazwa stanowiska bywa myląca, a dobrze dobrane szkolenie powinno przygotować człowieka do bezpiecznego działania w konkretnym miejscu pracy, nie tylko zakończyć się podpisem na formularzu.
