Jedna iskra przy rozdzielnicy, zapalony olej na patelni albo papier pozostawiony obok nagrzewnicy mogą w kilka chwil przerodzić się w pożar. Podręczny sprzęt gaśniczy pomaga zareagować na wczesnym etapie, ale tylko wtedy, gdy jest właściwie dobrany, dostępny i użyty bez narażania ludzi. Poniżej wyjaśniam, jakie gaśnice sprawdzają się w biurze, warsztacie, magazynie i kuchni, jak je rozmieścić oraz kiedy trzeba oddać je do przeglądu.
Dobór gaśnicy powinien wynikać z rodzaju zagrożenia, a nie tylko z jej ceny
- Rodzaj pożaru decyduje o tym, czy potrzebna jest gaśnica proszkowa, pianowa, śniegowa czy specjalna do tłuszczów.
- W wielu obiektach na każde 100 m² określonej strefy przypada co najmniej 2 kg środka gaśniczego lub 3 dm³.
- Odległość od dowolnego miejsca do gaśnicy nie powinna przekraczać 30 m, a dojście do niej musi mieć co najmniej 1 m szerokości.
- Przegląd techniczny i konserwację wykonuje się zgodnie z instrukcją producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.
- Gaśnicy używa się tylko przy małym pożarze, z zapewnioną drogą odwrotu i po zaalarmowaniu innych osób.
Co obejmuje podręczny sprzęt gaśniczy i do czego służy
To przenośne wyposażenie przeznaczone do gaszenia pożaru w początkowej fazie, zanim ogień obejmie większą część pomieszczenia. Najczęściej kojarzymy je z gaśnicami, ale w praktyce mogą je uzupełniać także koce gaśnicze, hydronetki, wiadra z piaskiem czy tłumice, zależnie od rodzaju obiektu i występujących zagrożeń.
Gaśnica nie zastępuje systemu alarmowego, hydrantu ani ewakuacji. Jej zadaniem jest dać człowiekowi szansę na szybkie ograniczenie małego źródła ognia, na przykład kosza na śmieci, płonącego urządzenia albo niewielkiego rozlewiska cieczy. Jeżeli płomienie sięgają sufitu, pomieszczenie szybko wypełnia dym lub ogień odcina wyjście, trzeba przerwać próbę gaszenia i opuścić budynek.
Najczęstszy błąd polega na kupowaniu jednej „uniwersalnej” gaśnicy bez sprawdzenia etykiety. Uniwersalność jest ograniczona. Model skuteczny przy papierze i drewnie może być niewłaściwy przy oleju spożywczym, a gaśnica pianowa nie zawsze nadaje się do urządzeń elektrycznych pod napięciem.
Jak dobrać gaśnicę do rodzaju pożaru
Na etykiecie gaśnicy znajdują się oznaczenia klas pożaru. To od nich zaczynam dobór wyposażenia, ponieważ sama masa środka gaśniczego nie mówi jeszcze, do czego urządzenie się nadaje.
| Klasa | Co się pali | Najczęściej stosowane rozwiązanie |
|---|---|---|
| A | Materiały stałe, takie jak papier, drewno, tekstylia | Gaśnica pianowa, wodna lub proszkowa z oznaczeniem A |
| B | Ciecze i substancje topiące się, na przykład benzyna, olej, tworzywa | Gaśnica pianowa lub proszkowa z oznaczeniem B |
| C | Gazy palne, takie jak propan, butan lub metan | Najczęściej gaśnica proszkowa z oznaczeniem C |
| D | Metale palne, między innymi magnez lub sód | Specjalistyczna gaśnica proszkowa klasy D |
| F | Oleje i tłuszcze w urządzeniach kuchennych | Gaśnica płynowa przeznaczona do klasy F |
Gaśnica proszkowa
To najczęstszy wybór do biur, garaży, kotłowni i samochodów. Modele ABC obejmują kilka popularnych rodzajów zagrożeń, a proszek działa szybko i nie wymaga bliskiego podejścia do płomieni. Minusem jest trudne sprzątanie oraz ryzyko uszkodzenia elektroniki przez środek gaśniczy.
Gaśnica pianowa
Dobrze sprawdza się przy materiałach stałych i cieczach palnych, a po użyciu pozostawia mniej zabrudzeń niż proszek. Trzeba jednak dokładnie sprawdzić, czy konkretny model ma dopuszczenie do gaszenia urządzeń elektrycznych. Sam fakt, że nazywa się pianową, nie oznacza jeszcze bezpiecznego zastosowania przy instalacji pod napięciem.
Gaśnica śniegowa
Wyrzuca dwutlenek węgla i nie pozostawia osadu, dlatego często stosuje się ją przy serwerach, szafach sterowniczych i sprzęcie elektronicznym. Ma jednak ograniczony zasięg oraz słabszy efekt chłodzenia, więc ogień może się odnowić. Podczas użycia nie wolno dotykać gołymi rękami metalowej dyszy, ponieważ mocno się wychładza.
Gaśnica do kuchni
Palącego się oleju nie wolno polewać wodą. Gwałtowne odparowanie może rozrzucić płonący tłuszcz i zwiększyć pożar. Do takiego zagrożenia przeznaczona jest gaśnica klasy F, a przy niewielkim płomieniu pomocny może być również koc gaśniczy.
Jak obliczyć liczbę gaśnic i wybrać ich wielkość
Przepisy nie sprowadzają się do zasady „jedna gaśnica na firmę”. W określonych budynkach przyjmuje się minimum 2 kg środka gaśniczego lub 3 dm³ na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej. Dotyczy to między innymi wybranych kategorii zagrożenia ludzi, pomieszczeń zagrożonych wybuchem oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych o większym obciążeniu ogniowym.
Dla pozostałych stref, z wyjątkiem kategorii ZL IV, podstawowa proporcja wynosi 2 kg lub 3 dm³ na każde 300 m². Są to wartości minimalne. Jeżeli w pomieszczeniu znajduje się dużo urządzeń elektrycznych, materiałów palnych, farb, rozpuszczalników albo butli z gazem, rozsądne wyposażenie może wymagać większej liczby gaśnic lub modeli o różnych środkach gaśniczych.
Nie należy mylić masy środka z masą całej gaśnicy. Gaśnica oznaczona jako 2 kg zawiera 2 kg proszku, ale jej całkowita masa jest większa. Na skuteczność wpływa także oznaczenie, na przykład 13A, 34A lub 113B. Wyższa wartość oznacza większą skuteczność w danej klasie, dlatego przy dwóch podobnych modelach nie patrzę wyłącznie na kolor i cenę.
Gdzie rozmieścić gaśnice w firmie i budynku
Gaśnica powinna być widoczna i dostępna bez przesuwania kartonów, mebli czy samochodów. Najlepsze miejsca to okolice wejść, korytarzy, klatek schodowych i wyjść z pomieszczeń. W budynkach wielokondygnacyjnych warto zachować podobne punkty na każdej kondygnacji, bo pracownicy szybciej je zapamiętują.
Odległość z każdego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna być większa niż 30 m. Do urządzenia trzeba zapewnić dojście o szerokości co najmniej 1 m. Nie wolno chować gaśnic za drzwiami magazynu, ustawiać ich przy grzejniku ani narażać na uderzenia wózków lub maszyn.
Każde miejsce powinno być odpowiednio oznakowane. Znak nad gaśnicą ma sens tylko wtedy, gdy sam sprzęt nie jest zasłonięty i można go szybko wyjąć. Hydrant wewnętrzny nie zwalnia z obowiązku posiadania gaśnic, ponieważ wymaga więcej czasu, dostępu do instalacji i sprawności fizycznej osoby obsługującej.
Przeczytaj również: Jakie są gaśnice i jak wybrać najlepszą dla siebie?
Przykładowe rozmieszczenie
- Biuro - gaśnica przy wyjściu lub na korytarzu, z uwzględnieniem urządzeń elektrycznych.
- Warsztat - proszkowa ABC przy wejściu oraz dodatkowa gaśnica dopasowana do cieczy, gazów lub metali, jeśli takie materiały są używane.
- Kuchnia zakładowa - gaśnica klasy F w pobliżu strefy gotowania, ale nie bezpośrednio nad źródłem ciepła.
- Magazyn - większa liczba punktów, ponieważ znaczenie ma zarówno powierzchnia, jak i rodzaj oraz ilość składowanych materiałów.
Jak użyć gaśnicy, gdy liczy się każda sekunda
Najpierw trzeba zaalarmować osoby w pobliżu i wezwać pomoc pod numerem 112. Do gaszenia przystępuję wyłącznie wtedy, gdy pożar jest mały, znam drogę wyjścia i nie ma silnego zadymienia. Drzwi za plecami powinny pozostać dostępne, a druga osoba powinna w miarę możliwości obserwować sytuację.
- Wyjmij gaśnicę z uchwytu i zerwij zabezpieczenie.
- Skieruj dyszę lub wąż w stronę podstawy płomieni, nie w ich wierzchołki.
- Uruchom gaśnicę zgodnie z instrukcją na etykiecie.
- Prowadź strumień spokojnym ruchem z boku na bok, przesuwając się w stronę źródła ognia.
- Po ugaszeniu obserwuj miejsce, ponieważ niektóre materiały mogą ponownie się zapalić.
Nie używam wody do urządzeń elektrycznych pod napięciem, płonących tłuszczów ani metali palnych. Przy proszku trzeba liczyć się z ograniczoną widocznością, a w zamkniętym pomieszczeniu także z podrażnieniem dróg oddechowych. Żadna gaśnica nie jest ważniejsza od życia człowieka, dlatego przy szybko rozwijającym się pożarze priorytetem pozostaje ewakuacja.
Przeglądy, konserwacja i kontrola stanu urządzeń
Gaśnica może wyglądać dobrze, a mimo to nie zadziałać. Utrata ciśnienia, skorodowany zbiornik, uszkodzony wąż albo zapieczony zawór są trudne do ocenienia bez fachowej kontroli. Zgodnie z polskimi przepisami przeglądy techniczne i konserwację wykonuje się według instrukcji producenta, dokumentacji technicznej i właściwych norm, jednak nie rzadziej niż raz w roku.
Przegląd powinien przeprowadzać serwisant posiadający rzeczywiste kwalifikacje do obsługi danego typu urządzenia. Sama naklejka z datą nie daje pewności, że wykonano pełną konserwację, dlatego przy wyborze firmy serwisowej warto sprawdzić, czy pracuje zgodnie z dokumentacją producenta i wystawia potwierdzenie wykonanych czynności.
W codziennej pracy można prowadzić krótką kontrolę wzrokową. Sprawdzam wtedy, czy gaśnica jest na swoim miejscu, nie ma widocznych uszkodzeń, plomby nie zerwano, a wskaźnik ciśnienia znajduje się w prawidłowym zakresie. Po każdym użyciu, nawet krótkim, urządzenie powinno trafić do serwisu albo zostać wymienione.
Jak skompletować wyposażenie bez przepłacania
Najrozsądniej zacząć od oceny zagrożeń, a dopiero potem porównywać modele. W małym biurze często wystarczy kilka właściwie rozmieszczonych gaśnic proszkowych lub pianowych oraz wariant śniegowy przy wrażliwej elektronice. W warsztacie sama gaśnica ABC może być niewystarczająca, jeśli używa się olejów, rozpuszczalników, gazów albo metali.
| Miejsce | Podstawowy wybór | Co warto uzupełnić |
|---|---|---|
| Biuro | Gaśnica ABC lub pianowa z odpowiednim oznaczeniem | Gaśnica CO₂ przy serwerze lub dużej liczbie urządzeń |
| Mały magazyn | Gaśnice proszkowe o skuteczności dopasowanej do materiałów | Dodatkowy punkt przy wyjściu i czytelne oznakowanie |
| Warsztat | ABC oraz model do cieczy lub gazów, jeśli występują | Koc gaśniczy i środki do szybkiego odcięcia zasilania |
| Kuchnia | Gaśnica klasy F | Koc gaśniczy oraz łatwo dostępny wyłącznik zasilania |
Nie kupowałbym najmniejszego modelu tylko dlatego, że kosztuje mniej. Mała gaśnica może być wygodniejsza, lecz szybciej się opróżnia i ma niższą skuteczność. Lepszą decyzją jest zwykle kilka dobrze rozmieszczonych urządzeń o potwierdzonej skuteczności niż jeden duży egzemplarz ustawiony w miejscu, do którego trudno dotrzeć.
Bezpieczny zestaw zaczyna się od planu, nie od zakupu
Dobrze wyposażone miejsce pracy powinno mieć gaśnice dopasowane do realnych materiałów, oznakowane i dostępne bez przeszkód. Do tego dochodzą regularne przeglądy, krótkie szkolenie pracowników oraz jasna zasada, że gasimy tylko mały pożar i zawsze zostawiamy sobie drogę odwrotu.
Jeżeli nie ma pewności, jaki typ urządzenia wybrać, najlepiej skonsultować ocenę ryzyka z osobą odpowiedzialną za ochronę przeciwpożarową. Taka decyzja zwykle zajmuje mniej czasu niż późniejsze poprawianie źle rozmieszczonego wyposażenia, a w sytuacji zagrożenia może zdecydować o tym, czy pierwsza reakcja rzeczywiście zadziała.
