Gdy zapali się komputer, rozdzielnia albo urządzenie zasilane prądem, zwykła woda odpada, a proszek może poważnie zabrudzić delikatne podzespoły. W takich sytuacjach przydaje się gaśnica śniegowa, czyli model wykorzystujący dwutlenek węgla. Wyjaśniam, do jakich pożarów służy, jak działa, kiedy jej nie używać oraz czym różni się od gaśnicy proszkowej i pianowej.
Gaśnica śniegowa najlepiej sprawdza się przy elektronice i cieczach palnych
- CO2 nie przewodzi prądu, dlatego może służyć do gaszenia wybranych urządzeń elektrycznych pod napięciem.
- Nie pozostawia proszku ani piany, co ogranicza ryzyko dodatkowego uszkodzenia komputerów, serwerów i aparatury.
- Jest skuteczna głównie przy cieczach palnych, takich jak benzyna, olej, alkohol czy rozpuszczalnik.
- Nie nadaje się do materiałów, które długo się żarzą, na przykład drewna, papieru i tkanin.
- Strumień ma temperaturę około -78°C, więc może spowodować odmrożenia.
Do czego służy gaśnica śniegowa
Gaśnica śniegowa zawiera skroplony dwutlenek węgla, oznaczany jako CO2. Po uruchomieniu środek gwałtownie się rozpręża i częściowo zamienia w drobne kryształki przypominające śnieg. Stąd właśnie pochodzi jej potoczna nazwa.
Dwutlenek węgla działa na ogień dwojako. Z jednej strony schładza płonące miejsce, a z drugiej ogranicza dostęp tlenu potrzebnego do podtrzymania spalania. Po użyciu sublimuje, czyli przechodzi bezpośrednio w gaz, dlatego nie zostawia osadu na sprzęcie.
Najczęściej wykorzystuje się ją do gaszenia:
- urządzeń elektrycznych i elektronicznych, jeśli pozwala na to oznaczenie konkretnego modelu,
- serwerów, komputerów, central telefonicznych i aparatury laboratoryjnej,
- rozdzielnic, szaf sterowniczych i niewielkich instalacji elektrycznych,
- cieczy palnych, między innymi benzyny, oleju, alkoholu i rozpuszczalników,
- pożarów, przy których proszek lub piana mogłyby spowodować kosztowne zabrudzenia.
W praktyce jej największą zaletą nie jest uniwersalność, tylko czyste gaszenie newralgicznego sprzętu. Z tego powodu gaśnice CO2 spotyka się w serwerowniach, laboratoriach, biurach, warsztatach elektronicznych i przy urządzeniach automatyki przemysłowej.
Dlaczego dobrze sprawdza się przy urządzeniach pod napięciem
Woda i środki zawierające wodę mogą stworzyć ryzyko porażenia, jeśli urządzenie nadal jest pod napięciem. Dwutlenek węgla nie przewodzi prądu, dlatego gaśnica śniegowa jest jednym z podstawowych wyborów przy pożarze elektroniki. Nie oznacza to jednak, że każdy model można bezwarunkowo stosować przy każdej instalacji.
Przed zakupem trzeba sprawdzić oznaczenie na etykiecie, instrukcję producenta oraz dopuszczalne napięcie. Część gaśnic ma wyraźną informację o możliwości użycia przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem, często do 1000 V. W przypadku większych instalacji, fotowoltaiki, magazynów energii czy urządzeń przemysłowych sama obecność CO2 nie wystarcza do oceny bezpieczeństwa.
Jeżeli można to zrobić bez zbliżania się do ognia i bez ryzyka, zasilanie należy odłączyć. Przy instalacji fotowoltaicznej trzeba pamiętać, że wyłączenie głównego obwodu nie zawsze oznacza zanik napięcia na panelach i przewodach. Pożar większej instalacji powinien przejąć odpowiednio wyposażony zespół ratowniczy.
Przeczytaj również: Jaka gaśnica do warsztatu samochodowego? Wybierz bezpieczne rozwiązanie
Czystość po gaszeniu ma znaczenie
Proszek gaśniczy skutecznie tłumi ogień, ale może wniknąć w wentylatory, styki i układy elektroniczne. Piana również nie jest obojętna dla sprzętu. CO2 nie zostawia takiej warstwy, więc po ugaszeniu zwykle pozostaje mniej prac porządkowych i mniejsze ryzyko wtórnych uszkodzeń.
Trzeba jednak zachować proporcje. Gaśnica śniegowa ma często krótki czas działania i niewielki zasięg. Przy rozległym pożarze elektroniki może nie wystarczyć, zwłaszcza gdy ogień zdążył przejść na przewody, obudowę, meble albo izolację ścian.
Kiedy CO2 nie będzie dobrym wyborem
Gaśnica śniegowa słabo radzi sobie z materiałami, które po powierzchownym stłumieniu nadal pozostają gorące i żarzą się wewnątrz. Dotyczy to między innymi drewna, papieru, kartonu, tkanin i części tworzyw. W takim przypadku płomień może zniknąć na chwilę, ale po odparowaniu dwutlenku węgla ogień wróci.
Nie należy używać jej także do gaszenia człowieka. Bardzo zimny strumień może spowodować odmrożenia skóry, a skierowanie CO2 w twarz dodatkowo utrudnia oddychanie. Do odzieży, która zajęła się ogniem, lepszy jest koc gaśniczy, prysznic bezpieczeństwa albo pomoc zgodna z procedurą zakładową.
Ostrożności wymagają również małe, zamknięte pomieszczenia. Dwutlenek węgla wypiera tlen, dlatego po użyciu gaśnicy trzeba opuścić pomieszczenie i zapewnić wentylację. Nie wolno wracać do środka tylko po to, by sprawdzić, czy ogień na pewno wygasł.
Przy olejach i tłuszczach spożywczych gaśnica CO2 także nie jest właściwym rozwiązaniem. Strumień może rozchlapać płonący tłuszcz i rozprzestrzenić pożar. Do kuchni przeznaczone są gaśnice klasy F albo odpowiednie koce gaśnicze.
Gaśnica śniegowa, proszkowa czy pianowa
Dobór gaśnicy powinien wynikać z rodzaju zagrożenia, a nie z przekonania, że jeden model przyda się wszędzie. Poniższe zestawienie pokazuje najważniejsze różnice.
| Rodzaj gaśnicy | Najlepsze zastosowanie | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Śniegowa CO2 | Elektronika, urządzenia elektryczne, ciecze palne | Krótki czas działania, brak skuteczności przy materiałach żarzących się |
| Proszkowa | Szeroki zakres pożarów, także wiele urządzeń elektrycznych | Proszek brudzi i może uszkodzić elektronikę |
| Pianowa | Drewno, papier, tkaniny i część cieczy palnych | Nie stosować przy urządzeniach pod napięciem, chyba że etykieta wyraźnie na to pozwala |
W biurze rozsądny układ często obejmuje gaśnicę śniegową przy sprzęcie elektronicznym oraz drugi typ gaśnicy w miejscu, gdzie występują materiały stałe. W warsztacie, magazynie czy hali produkcyjnej decyzja powinna uwzględniać ocenę ryzyka pożarowego, wielkość pomieszczenia i wymagania ochrony przeciwpożarowej.
Jak bezpiecznie użyć gaśnicy śniegowej
Gaśnicy używa się wyłącznie przy małym, rozwijającym się pożarze, gdy droga ucieczki pozostaje wolna. Najpierw trzeba zaalarmować osoby w pobliżu, wezwać 112 lub 998 i, jeśli jest to bezpieczne, odłączyć zasilanie.
- Wyjmij gaśnicę z uchwytu i usuń zawleczkę zabezpieczającą.
- Stań w bezpiecznej odległości, najlepiej tak, aby mieć za sobą drogę wyjścia.
- Skieruj dyszę na podstawę płomieni, a nie na ich wierzchołki.
- Naciśnij dźwignię i prowadź strumień równomiernie po źródle ognia.
- Po ugaszeniu obserwuj miejsce z bezpiecznej pozycji, ponieważ może dojść do ponownego zapłonu.
Nie dotykaj gołą ręką tuby ani metalowych elementów, które mogą gwałtownie się schłodzić. Trzymaj gaśnicę za przeznaczony do tego uchwyt i nie kieruj strumienia na ludzi. Jeżeli ogień szybko się rozprzestrzenia, pojawia się gęsty dym albo temperatura uniemożliwia podejście, rezygnacja z gaszenia jest właściwą decyzją.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie i przeglądzie
Do niewielkiego urządzenia lub stanowiska komputerowego często wybiera się gaśnicę o masie 2 kg CO2. Modele 5 kg mają większy zapas środka, ale są cięższe i wymagają więcej miejsca. Sama masa nie mówi jednak, czy gaśnica będzie właściwa. Najważniejsze są oznaczenia, dopuszczenia, instrukcja i dopasowanie do konkretnego zagrożenia.
Gaśnica powinna być ustawiona w miejscu widocznym, łatwo dostępnym i oddalonym od źródeł ciepła. Nie wolno przechowywać jej bezpośrednio na słońcu ani w warunkach innych niż przewidziane przez producenta. Uszkodzona plomba, wgnieciona butla, skorodowany zawór lub nieczytelna etykieta to powód, by wycofać sprzęt z użytkowania i przekazać go do sprawdzenia.
W Polsce gaśnice podlegają przeglądom technicznym i konserwacji nie rzadziej niż raz w roku, zgodnie z dokumentacją producenta oraz zasadami ochrony przeciwpożarowej. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zwraca uwagę, że takie czynności powinny wykonywać osoby posiadające rzeczywiste kwalifikacje do pracy z danym sprzętem.
Po każdym użyciu, nawet krótkim, gaśnicę trzeba potraktować jako wymagającą serwisu. Częściowe rozładowanie może oznaczać utratę właściwego ciśnienia, a ponowne odłożenie jej na miejsce bez kontroli tworzy fałszywe poczucie bezpieczeństwa.
Najrozsądniejsza zasada wyboru dla firmy i domu
Gaśnica śniegowa jest świetnym rozwiązaniem tam, gdzie liczy się ochrona elektroniki i brak pozostałości po gaszeniu. Nie powinna jednak zastępować całego wyposażenia przeciwpożarowego. Najpierw określam rodzaj możliwego pożaru, potem sprawdzam oznaczenia na gaśnicy, dostępność drogi ewakuacji i zasady obowiązujące w danym obiekcie.
Jeżeli sprzęt ma chronić serwerownię, rozdzielnię albo stanowisko z drogą elektroniką, model CO2 zwykle będzie trafnym wyborem. Przy materiałach stałych, kuchni, magazynie lub większym ryzyku potrzebne mogą być inne gaśnice, a czasem także dodatkowe zabezpieczenia. Najważniejsze jest, aby urządzenie było dobrane do realnego zagrożenia, sprawne i dostępne przed pojawieniem się ognia.
