Mroczki przed oczami, zimny pot i nagłe osłabienie przy stanowisku pracy często poprzedzają omdlenie. Przy niskim ciśnieniu zwykle pomaga natychmiast przerwać wysiłek, usiąść albo położyć się, choć sposób działania zależy od tego, czy osoba pozostaje przytomna i oddycha prawidłowo. Sam odczyt z ciśnieniomierza nie wystarcza do oceny zagrożenia.

Najpierw oceń człowieka, dopiero potem wynik pomiaru
- Przytomna osoba z zawrotami powinna przerwać pracę, usiąść lub położyć się z dala od maszyn, ruchu i wysokości.
- Utrata kontaktu wymaga sprawdzenia oddechu, a nie podawania wody, kawy ani leków.
- Ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie, uraz lub silne krwawienie są powodami do wezwania pomocy.
- Powtarzające się epizody trzeba omówić z lekarzem, zwłaszcza po zmianie leków, podczas upału albo przy chorobach przewlekłych.
Wynik poniżej 90/60 nie zawsze oznacza stan nagły
Za niskie ciśnienie często przyjmuje się wartość poniżej 90/60 mmHg, ale sama liczba nie rozstrzyga, czy potrzebna jest pilna pomoc. NHS wskazuje, że u części osób taki wynik nie wywołuje żadnych dolegliwości, podczas gdy u innych pojawiają się zawroty głowy, nudności, zaburzenia widzenia, osłabienie, splątanie albo omdlenie.
Uważam, że w pierwszych minutach ważniejsze od kolejnego pomiaru jest ustalenie, czy osoba reaguje, oddycha i może bezpiecznie siedzieć lub leżeć. Ciśnieniomierz może pomóc później, lecz nie powinien opóźniać wezwania pomocy przy utracie świadomości, duszności czy bólu w klatce piersiowej.
Przykład z hali lub magazynu
Pracownik stoi długo w nagrzanym pomieszczeniu, robi mu się słabo, a pomiar pokazuje 88/56 mmHg. Jeśli pozostaje przytomny, odpowiada logicznie, nie ma bólu w klatce piersiowej ani duszności, pierwszym krokiem jest przerwanie pracy i ułożenie go w bezpiecznym miejscu. Taka sytuacja wymaga obserwacji, ale nie wygląda tak samo jak osoba nieprzytomna z nieprawidłowym oddechem.
Inaczej trzeba postąpić, gdy ten sam pracownik upadł z drabiny. Możliwy uraz głowy lub kręgosłupa zmienia priorytety, więc nie należy bez potrzeby przenosić go ani układać na siłę z nogami wysoko. Najpierw trzeba zabezpieczyć miejsce, ocenić reakcję i oddech oraz wezwać pomoc.
Przy zawrotach w pracy przerwij wysiłek zanim pojawi się upadek
Osoba, która czuje narastające osłabienie, powinna natychmiast odejść od ruchomych części maszyn, krawędzi, drabin i pojazdów. Jeśli może zrobić to bezpiecznie, trzeba wyłączyć urządzenie, poprosić współpracownika o pomoc i przyjąć pozycję siedzącą albo leżącą.
Przy typowym zasłabnięciu pomaga pozycja na plecach z nogami uniesionymi wyżej niż tułów. W materiałach Ministerstwa Zdrowia dotyczących pierwszej pomocy wskazano także na rozluźnienie uciskającej odzieży i obserwowanie stanu poszkodowanego.
Nie zmuszaj do takiego ułożenia osoby, która ma nasilającą się duszność, silny ból, podejrzenie urazu albo jest w zaawansowanej ciąży. Wtedy lepsza jest pozycja, w której łatwiej oddycha, oraz szybki kontakt z numerem alarmowym.
W gorącym środowisku pracy może wystąpić heat syncope, czyli omdlenie cieplne. CDC i NIOSH opisują je jako zasłabnięcie lub zawroty pojawiające się między innymi po długim staniu albo nagłym wstaniu, zwłaszcza przy odwodnieniu i braku przyzwyczajenia do wysokiej temperatury.
W takim przypadku przenieś osobę do chłodniejszego miejsca, ogranicz odzież utrudniającą chłodzenie i pozwól jej odpocząć. Małe ilości chłodnego płynu można podawać wyłącznie osobie przytomnej, która swobodnie połyka i nie ma nasilonych nudności ani zaburzeń świadomości.
Brak kontaktu zmienia kolejność działań
Gdy osoba nie odpowiada na głos ani delikatny dotyk, nie zaczynaj od podnoszenia nóg, polewania twarzy wodą ani podawania napoju. Najpierw sprawdź bezpieczeństwo miejsca, reakcję i oddech, a następnie poproś konkretną osobę o telefon pod 112 lub 999 oraz o przyniesienie AED, jeśli jest dostępny.
- Zawołaj poszkodowanego i delikatnie sprawdź reakcję.
- Udrożnij drogi oddechowe i przez około 10 sekund oceń oddech.
- Jeśli oddech jest prawidłowy, ułóż osobę w pozycji bocznej bezpiecznej i stale ją obserwuj.
- Jeśli oddechu nie ma albo jest nieprawidłowy, rozpocznij RKO i użyj AED zgodnie z poleceniami urządzenia.
Taką kolejność opisuje Ministerstwo Zdrowia w procedurze postępowania na miejscu zdarzenia. Dyspozytor medyczny może prowadzić osobę udzielającą pomocy krok po kroku, dlatego telefon powinien zostać wykonany możliwie szybko, a nie dopiero po kilku kolejnych pomiarach.
Jeśli doszło do upadku i istnieje podejrzenie urazu, poszkodowanego nie przenoś, chyba że pozostawienie go w tym miejscu grozi pożarem, potrąceniem lub innym bezpośrednim niebezpieczeństwem. Drożność dróg oddechowych i prawidłowy oddech mają jednak pierwszeństwo przed obawą przed poruszeniem ciała.
Ból w klatce, duszność albo blada spocona skóra wymagają telefonu po pomoc
Omdlenie może wynikać z długiego stania lub odwodnienia, ale podobny początek mają też poważniejsze problemy. Państwowa Inspekcja Sanitarna zaleca wezwanie pomocy między innymi przy pierwszym omdleniu oraz wtedy, gdy pojawia się ból w klatce piersiowej, duszność albo inne niepokojące objawy.
| Sytuacja lub objaw | Możliwa przyczyna albo skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Przytomność zachowana, zawroty po długim staniu, upale lub szybkim wstaniu | Możliwe odwodnienie, przegrzanie albo niedociśnienie ortostatyczne | Przerwij pracę, odsuń się od zagrożeń, połóż osobę w chłodnym miejscu i obserwuj stan |
| Krótkie omdlenie, po którym kontakt szybko wraca | Możliwe omdlenie, ale przyczyna nadal wymaga oceny | Pozostaw osobę w pozycji leżącej, nie pozwalaj od razu wstawać i nie zostawiaj jej samej |
| Brak reakcji, prawidłowy oddech | Utrata przytomności z ryzykiem zachłyśnięcia | Wezwij pomoc, ułóż w pozycji bocznej bezpiecznej i kontroluj oddech |
| Brak reakcji, brak prawidłowego oddechu | Możliwe zatrzymanie krążenia | Dzwoń pod 112 lub 999, rozpocznij RKO i użyj AED, jeśli jest dostępny |
| Ból w klatce, silna duszność, splątanie, sinienie, obfite krwawienie lub obrzęk twarzy po kontakcie z alergenem | Możliwy stan bezpośredniego zagrożenia życia | Natychmiast wezwij zespół ratownictwa medycznego i nie pozwalaj osobie samodzielnie wracać do pracy ani prowadzić pojazdu |
| Omdlenie po upadku z wysokości lub uderzeniu | Możliwy uraz głowy, kręgosłupa albo krwawienie wewnętrzne | Nie przenoś bez potrzeby, zabezpiecz miejsce, oceniaj oddech i czekaj na pomoc |
Nie traktuj poprawy po kilku minutach jako dowodu, że problem zniknął. Pierwsze omdlenie, nawracające epizody albo objawy podczas wysiłku wymagają konsultacji medycznej, nawet jeśli osoba szybko odzyskała kontakt.
Powtarzające się spadki trzeba opisać lekarzowi, nie zagłuszać
Jednorazowy pomiar może być przypadkowy, lecz regularne zawroty i omdlenia wymagają szukania przyczyny. Wśród możliwych czynników znajdują się odwodnienie, długie unieruchomienie w pozycji stojącej, ciąża, choroby serca, zaburzenia hormonalne oraz leki, między innymi moczopędne i część preparatów stosowanych w chorobach układu krążenia. Zestawienie takich przyczyn przedstawia American Heart Association.
Na wizytę przygotuj krótką notatkę: porę zdarzenia, pozycję ciała, temperaturę otoczenia, wysiłek, przyjęte płyny i leki, wartość ciśnienia oraz tętna, czas trwania objawów i informację, czy doszło do upadku. Taki zapis ułatwia odróżnienie problemu pojawiającego się po wstaniu od spadku ciśnienia związanego z odwodnieniem, lekiem albo innym stanem.
Przeczytaj również: Triaż w wypadku - jak ustalić priorytet pomocy?
Kiedy nie czekać na planową konsultację
- gdy omdlenie powtarza się albo pojawia się po wysiłku,
- gdy występują zaburzenia mowy, jednostronne osłabienie, silny ból głowy lub splątanie,
- gdy pojawia się duszność, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca albo sinienie,
- gdy doszło do urazu głowy, krwawienia lub upadku z wysokości,
- gdy objawy zaczęły się po zmianie dawki leku lub po przyjęciu nowego preparatu.
Nie odstawiaj samodzielnie leków przepisanych na nadciśnienie, choroby serca lub inne schorzenia. Jeśli podejrzewasz, że preparat pogarsza samopoczucie, zapisz nazwę i godzinę przyjęcia, a decyzję o zmianie leczenia zostaw lekarzowi.
Najbezpieczniejsza zasada przy niskim ciśnieniu
W pierwszej pomocy liczy się prosty porządek: zabezpiecz miejsce, przerwij wysiłek, oceń kontakt i oddech, ułóż odpowiednio do stanu oraz wezwij pomoc przy objawach alarmowych. Osobie przytomnej można pomóc odpocząć i schłodzić organizm, lecz osobie nieprzytomnej nie podaje się nic do ust.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani porady lekarza. Przy pierwszym omdleniu, nawracających objawach lub chorobach przewlekłych skonsultuj dalsze postępowanie z lekarzem, a w stanie nagłego zagrożenia dzwoń pod 112 lub 999.
