Płonąca patelnia lub frytkownica wymaga szybkiej, ale przede wszystkim właściwej reakcji. Najkrócej odpowiadając na pytanie, czym gasić olej, trzeba wskazać pokrywkę, koc gaśniczy albo gaśnicę klasy F, a jednocześnie bezwzględnie unikać wody. Wyjaśniam, co zrobić krok po kroku, dlaczego popularne metody bywają niebezpieczne i jak dobrać sprzęt do kuchni lub stanowiska pracy.
Najważniejsze zasady gaszenia płonącego oleju
- Nie używaj wody, bo może gwałtownie rozrzucić płonący tłuszcz.
- Przy małym pożarze odetnij dopływ ciepła i przykryj naczynie pokrywką, jeśli możesz zrobić to bez ryzyka.
- Najlepszym sprzętem jest gaśnica do pożarów klasy F, przeznaczona do olejów i tłuszczów kuchennych.
- Nie przenoś patelni ani garnka z ogniem i nie próbuj wynosić go na balkon.
- Gdy ogień się rozprzestrzenia, pojawia się dużo dymu albo nie masz bezpiecznej drogi odwrotu, opuść pomieszczenie i zadzwoń pod 112.
Dlaczego woda jest najgorszym wyborem
Olej i woda nie mieszają się, a rozgrzany tłuszcz ma temperaturę wystarczającą do bardzo gwałtownego odparowania wody. Kiedy woda dostanie się pod warstwę oleju, zamienia się w parę i wyrzuca drobiny płonącej cieczy w powietrze. W efekcie niewielki pożar na patelni może w sekundę zmienić się w ognistą chmurę.
Nie chodzi wyłącznie o polanie naczynia szklanką wody. Niebezpieczne mogą być także mokra ściereczka, wilgotne produkty spożywcze czy próba przemycia palącego się urządzenia. W praktyce najczęstszy błąd polega na odruchowym sięgnięciu po kran, dlatego tę zasadę dobrze zapamiętać: płonącego oleju nie gasi się wodą.
Podobnego efektu może spowodować wsypanie mąki, cukru lub innych sypkich produktów. Ich drobiny mogą się zapalić i roznieść ogień po pomieszczeniu. Nie polecam też używania przypadkowego piasku, ponieważ może być wilgotny, zanieczyszczony albo podany zbyt gwałtownie.
Co zrobić, gdy zapali się patelnia lub garnek
Jeżeli ogień jest niewielki i znajduje się wyłącznie w naczyniu, działaj spokojnie. Najważniejsze jest ograniczenie dostępu tlenu oraz przerwanie grzania, ale tylko wtedy, gdy można to zrobić bez zbliżania rąk do płomieni.
- Ostrzeż osoby w pobliżu i odsuń je od kuchenki.
- Jeśli jest to bezpieczne, wyłącz palnik lub odłącz urządzenie od zasilania.
- Przykryj patelnię albo garnek dopasowaną metalową pokrywką. Nakładaj ją od strony przeciwnej do siebie, nie pochylając twarzy nad płomieniem.
- Zostaw naczynie przykryte do całkowitego ostygnięcia. Nie podnoś pokrywki, żeby sprawdzić, czy ogień zgasł.
- Jeśli pokrywka nie pomaga albo dostęp do niej jest niebezpieczny, użyj koca gaśniczego lub gaśnicy klasy F zgodnie z instrukcją na etykiecie.
Nie próbuj chwytać płonącej patelni za uchwyt. Rozlanie oleju na podłogę, meble lub ubranie może natychmiast rozszerzyć pożar, a wyniesienie naczynia na balkon zwiększa ryzyko poparzenia i przeniesienia ognia na inne elementy budynku. Naczynie powinno pozostać na miejscu, o ile nie zagraża to bezpośrednio życiu.
Gdy pojawia się gęsty dym, płomienie wychodzą poza naczynie lub nie masz pewności, że możesz bezpiecznie podejść, przerwij gaszenie. Zamknij drzwi, jeśli nie wymaga to ryzyka, wyjdź z mieszkania lub pomieszczenia i zadzwoń pod 112. Nie wracaj po dokumenty ani sprzęt.
Gaśnica klasy F będzie właściwym sprzętem
Pożar oleju spożywczego należy do grupy F, czyli pożarów tłuszczów i olejów kuchennych w urządzeniach takich jak patelnie, garnki i frytownice. Do tego zagrożenia przeznaczone są gaśnice z wyraźnym oznaczeniem litery F. Ich środek gaśniczy chłodzi rozgrzany tłuszcz i tworzy na jego powierzchni warstwę ograniczającą kontakt z tlenem.
W domu najlepiej umieścić taką gaśnicę w miejscu łatwo dostępnym, ale nie bezpośrednio nad kuchenką. W gastronomii powinna znajdować się przy wyjściu ze strefy kuchennej, z dala od źródeł ciepła i tak, aby pracownik mógł po nią sięgnąć bez przechodzenia przez płomienie.
| Rodzaj zabezpieczenia | Kiedy ma sens | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Pokrywka | Mały ogień ograniczony do patelni lub garnka | Nie używaj jej, jeśli wymaga to przechodzenia nad płomieniem |
| Koc gaśniczy | Niewielki pożar naczynia lub odzieży | Trzeba całkowicie przykryć źródło ognia i nie poruszać materiału |
| Gaśnica klasy F | Olej, frytura i tłuszcz w urządzeniach kuchennych | Sprawdź oznaczenie F oraz instrukcję konkretnego modelu |
| Gaśnica proszkowa ABC | Inne typowe pożary, np. materiałów stałych | Nie traktuj jej jako zamiennika gaśnicy F |
Gaśnica proszkowa może być przydatna w wielu sytuacjach, ale kuchenny olej jest szczególnym przypadkiem. Strumień środka podany z bliska może rozchlapać tłuszcz, a po chwilowym stłumieniu płomienia olej może ponownie się zapalić. Przy zakupie patrzę więc przede wszystkim na oznaczenie klasy pożaru, a nie na samą nazwę typu gaśnicy.
Kiedy nie wystarczy pokrywka lub koc gaśniczy
Pokrywka i koc gaśniczy działają przez odcięcie dopływu tlenu. Są skuteczne tylko wtedy, gdy można całkowicie zasłonić źródło płomieni. Jeśli ogień objął okap, szafki, przewody albo ścianę, przykrycie samego naczynia nie rozwiąże problemu.
Koc powinien być wykonany z materiału przeznaczonego do gaszenia pożarów i mieć rozmiar dopasowany do miejsca zastosowania. Nie zastępuje go zwykły koc, ręcznik ani kurtka. Materiały codziennego użytku mogą się zapalić, stopić lub przewodzić ciepło, powodując poparzenie dłoni.
Jeżeli olej zapalił się we frytownicy, nie otwieraj gwałtownie pokrywy i nie dolewaj nowej porcji tłuszczu. W zakładzie pracy trzeba stosować procedurę obowiązującą dla danego urządzenia, a pracownicy powinni znać położenie gaśnicy i głównego wyłącznika. Sam sprzęt nie zapewni bezpieczeństwa, jeśli znajduje się za zamkniętymi drzwiami albo nikt nie wie, jak go użyć.
W sytuacji większego zagrożenia priorytetem nie jest uratowanie urządzenia, lecz ewakuacja. Dym i wysoka temperatura mogą uniemożliwić bezpieczne podejście szybciej, niż rozwija się sam płomień.
Olej kuchenny a olej techniczny to nie to samo
Określenie „pożar oleju” może dotyczyć również oleju silnikowego, hydraulicznego, opałowego lub innej cieczy palnej. Takie substancje zwykle klasyfikuje się jako pożary grupy B, a nie F. Dobór środka zależy wtedy od rodzaju cieczy, wielkości pożaru, miejsca oraz oznaczeń na gaśnicy.
W warsztacie lub zakładzie pracy mogą być potrzebne gaśnice pianowe, proszkowe albo śniegowe, ale nie należy dobierać ich wyłącznie na podstawie słowa „olej”. Gaśnica do tłuszczów kuchennych jest projektowana pod inne warunki niż sprzęt do rozlanego oleju technicznego. Przy urządzeniach elektrycznych dodatkowo trzeba uwzględnić, czy instalacja pozostaje pod napięciem.
Najbezpieczniej sprawdzić oznaczenia na etykiecie i instrukcję producenta. Jeśli nie da się szybko rozpoznać substancji albo ogień obejmuje większą powierzchnię, nie podejmuj eksperymentów z przypadkową gaśnicą. Oddal się, ostrzeż innych i wezwij straż pożarną.
Jak przygotować kuchnię i stanowisko pracy
Najlepsze gaszenie to takie, do którego nie trzeba improwizować. W domu warto mieć pod ręką koc gaśniczy oraz gaśnicę klasy F, zwłaszcza gdy często używasz frytownicy, smażysz na głębokim tłuszczu albo korzystasz z kuchenki gazowej.
- Przechowuj gaśnicę w miejscu widocznym i dostępnym.
- Raz na jakiś czas sprawdź, czy plomba, zawleczka i wskaźnik nie są uszkodzone.
- Nie zasłaniaj sprzętu kuchennymi akcesoriami ani kartonami.
- Zapoznaj domowników i pracowników z prostą zasadą bez wody.
- W gastronomii uwzględnij także ochronę okapu, przewodów wentylacyjnych i urządzeń grzewczych.
Gaśnicę trzeba serwisować zgodnie z wymaganiami producenta i obowiązującymi zasadami dla danego obiektu. Sam fakt, że urządzenie wygląda jak nowe, nie potwierdza jego sprawności. Z mojego punktu widzenia równie ważne jak zakup odpowiedniego modelu jest przećwiczenie decyzji, gdzie sięgnąć i kiedy odpuścić gaszenie.
Jedna zasada, która może zapobiec rozprzestrzenieniu ognia
W przypadku płonącego oleju liczą się sekundy, ale pośpiech nie może oznaczać sięgnięcia po wodę. Mały ogień można zdusić pokrywką, kocem gaśniczym lub środkiem przeznaczonym do klasy F. Gdy płomienie wychodzą poza naczynie, szybko rośnie zadymienie albo brakuje bezpiecznej drogi podejścia, najlepszą decyzją jest natychmiastowa ewakuacja i telefon pod 112.
Gaśnica ustawiona w kuchni nie jest przesadą, tylko prostym elementem ochrony przeciwpożarowej. Dobrze dobrany sprzęt, wolna droga wyjścia i znajomość jednej podstawowej zasady dają znacznie więcej niż przypadkowe domowe sposoby.
