Wybór gaśnicy nie powinien kończyć się na sprawdzeniu ceny i koloru zbiornika. Liczy się przede wszystkim rodzaj palącego się materiału, miejsce zastosowania oraz to, czy sprzęt będzie bezpieczny dla ludzi i urządzeń. Wyjaśniam, czym różnią się poszczególne środki gaśnicze, jak czytać oznaczenia klas pożaru, gdzie umieścić gaśnicę i jak użyć jej bez narażania siebie.
Dobór gaśnicy zależy od rodzaju zagrożenia
- Woda i piana najlepiej sprawdzają się przy materiałach stałych, takich jak papier, drewno i tkaniny.
- Proszek ABC jest uniwersalny, ale pozostawia zabrudzenia i może uszkodzić elektronikę.
- Dwutlenek węgla nadaje się do urządzeń elektrycznych i nie pozostawia osadu.
- Do płonącego oleju lub tłuszczu używa się gaśnicy klasy F, a nie wody.
- W firmach przegląd gaśnic wykonuje się co najmniej raz w roku, zgodnie z instrukcją producenta.
Od wody po proszek, czyli czym różnią się środki gaśnicze
Każdy preparat gaśniczy przerywa spalanie w nieco inny sposób. Woda przede wszystkim odbiera ciepło, piana odcina dopływ tlenu, proszek zakłóca reakcję spalania, a dwutlenek węgla rozcieńcza atmosferę wokół płomienia. To właśnie dlatego jedna gaśnica nie nadaje się do każdego pożaru.
| Rodzaj gaśnicy | Najlepsze zastosowanie | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Wodna | Drewno, papier, tkaniny, karton | Nie wolno używać jej do urządzeń pod napięciem, cieczy palnych ani tłuszczu |
| Pianowa | Materiały stałe oraz wybrane ciecze palne | Może uszkadzać elektronikę i nie każda wersja nadaje się do instalacji elektrycznych |
| Proszkowa | Pożary A, B i C, a w specjalnych wersjach także metale | Proszek brudzi, ogranicza widoczność i może zniszczyć precyzyjne urządzenia |
| Śniegowa CO2 | Sprzęt elektryczny, serwerownie, aparatura, ciecze palne | Słabiej działa na materiały, które długo się żarzą; w małym pomieszczeniu może obniżać zawartość tlenu |
| Płynowa do klasy F | Oleje i tłuszcze w urządzeniach kuchennych | Jest rozwiązaniem specjalistycznym, a nie uniwersalnym |
W biurze najczęściej rozsądnym kompromisem będzie gaśnica proszkowa lub CO2, natomiast w domu przydaje się zestaw dopasowany do kilku różnych zagrożeń. Ja nie traktuję proszku ABC jako automatycznie najlepszego wyboru. Jest skuteczny i niedrogi, lecz po użyciu trzeba liczyć się z dokładnym czyszczeniem pomieszczenia oraz sprzętu.
Klasy pożarów pomagają dobrać właściwy sprzęt
Litery na etykiecie nie są ozdobą. Informują, z jakim rodzajem materiału gaśnica została przebadana i do czego faktycznie można jej użyć. Przed zakupem sprawdzam nie tylko nazwę środka, ale również oznaczenie klasy pożaru oraz piktogramy na zbiorniku.
| Klasa | Co się pali | Przykłady | Najczęściej stosowana gaśnica |
|---|---|---|---|
| A | Materiały stałe tworzące żar | Drewno, papier, tkaniny, karton | Pianowa, wodna, proszkowa ABC |
| B | Ciecze i substancje topiące się | Benzyna, olej napędowy, rozpuszczalniki, parafina | Pianowa, proszkowa, CO2 |
| C | Gazy palne | Propan, butan, metan, wodór | Proszkowa BC lub ABC |
| D | Metale palne | Magnez, sód, potas, lit | Specjalistyczna proszkowa D |
| F | Oleje i tłuszcze kuchenne | Frytownica, patelnia, kuchnia gastronomiczna | Gaśnica płynowa przeznaczona do klasy F |
Najczęstszy błąd polega na myleniu klasy pożaru z materiałem, z którego wykonano urządzenie. Plastikowa obudowa drukarki nie oznacza, że należy gasić ją wodą. Jeśli w środku znajduje się instalacja elektryczna, pierwszeństwo ma gaśnica dopuszczona do urządzeń pod napięciem, zwykle proszkowa albo CO2.
Przy gazie palnym samo ugaszenie płomienia może być niebezpieczne. Jeżeli dopływ gazu nadal trwa, w pomieszczeniu może powstać wybuchowa mieszanina. W takiej sytuacji, o ile można to zrobić bez ryzyka, najpierw odcina się źródło gazu, ostrzega ludzi i wzywa straż pożarną.
Jak dobrać gaśnicę do domu, biura i warsztatu
Mieszkanie i dom
W domu dobrze sprawdza się gaśnica proszkowa ABC o masie 2 kg jako podstawowe zabezpieczenie. Warto uzupełnić ją kocem gaśniczym w kuchni oraz mniejszą gaśnicą do tłuszczów, jeśli regularnie używa się frytownicy lub prowadzi intensywne gotowanie.
Do kuchni nie wybieram zwykłej gaśnicy wodnej. Polanie rozgrzanego oleju wodą powoduje gwałtowne odparowanie cieczy i może rozrzucić płonący tłuszcz po całym pomieszczeniu. Przy niewielkim pożarze patelni bezpieczniej odłączyć źródło ciepła, przykryć naczynie pokrywką i użyć dedykowanego sprzętu, jeśli sytuacja na to pozwala.
Biuro i pomieszczenia z elektroniką
W biurze, serwerowni lub pracowni komputerowej rozsądny wybór stanowi gaśnica CO2. Nie zostawia proszku, więc ogranicza ryzyko wtórnych uszkodzeń komputerów, drukarek i aparatury. Trzeba jednak pamiętać, że po krótkim rozpyleniu ogień może ponownie się pojawić, zwłaszcza gdy źródło ciepła nadal działa.
Przeczytaj również: Konserwacja gaśnic co ile? Dowiedz się, jak uniknąć kar i zagrożeń
Warsztat, garaż i magazyn
W warsztacie zwykle występują jednocześnie materiały stałe, ciecze palne i urządzenia elektryczne. Dlatego przydaje się proszkowa ABC, a przy większej ilości elektroniki także CO2. Jeżeli w zakładzie występują metale palne, farby specjalistyczne, pyły lub substancje chemiczne, dobór powinien wynikać z oceny ryzyka, a nie z uniwersalnej listy zakupowej.
W obiekcie firmowym liczy się także ilość środka. Przepisy przewidują co do zasady jedną jednostkę masy środka gaśniczego, czyli 2 kg lub 3 dm³, na każde 100 albo 300 m², zależnie od kategorii zagrożenia i charakteru strefy pożarowej. To nie oznacza, że można bezrefleksyjnie kupić jedną gaśnicę na każde wskazane metry. Trzeba jeszcze zapewnić właściwą klasę pożaru, dostępność i drogę dojścia.
Jak użyć gaśnicy, żeby nie pogorszyć sytuacji
Gaśnica służy do gaszenia małego pożaru w początkowej fazie, a nie do walki z ogniem obejmującym całe pomieszczenie. Najpierw trzeba ostrzec osoby w pobliżu, wezwać numer 112 i zapewnić sobie drogę odwrotu. Jeżeli dym jest gęsty, temperatura szybko rośnie albo ogień odcina wyjście, nie podejmuję próby gaszenia.
- Wyjmij gaśnicę z uchwytu i odbezpiecz ją zgodnie z instrukcją.
- Stań w bezpiecznej odległości, najlepiej z wiatrem lub przy ruchu powietrza za plecami.
- Skieruj dyszę w podstawę płomieni, a nie w ich szczyt.
- Naciskaj dźwignię i prowadź strumień ruchem omiatającym.
- Obserwuj miejsce pożaru, ponieważ żarzący się materiał może zapalić się ponownie.
Nie podchodzę zbyt blisko i nie odwracam się plecami do ognia. W przypadku CO2 trzeba uważać na odmrożenie dłoni oraz na ograniczoną wentylację. Po użyciu gaśnicę traktuje się jako wymagającą serwisu, nawet jeśli wydawało się, że ubyło niewiele preparatu.
Rozmieszczenie i przeglądy mają takie samo znaczenie jak zakup
Gaśnica schowana w zamkniętej szafie, zastawiona kartonami albo zawieszona przy grzejniku nie zapewnia realnej ochrony. Powinna znajdować się w widocznym i łatwo dostępnym miejscu, między innymi przy wejściach, na korytarzach, przy klatkach schodowych i wyjściach na zewnątrz.
- Droga dojścia do gaśnicy nie powinna przekraczać 30 m.
- Dostęp do sprzętu powinien mieć co najmniej 1 m szerokości.
- Urządzenie trzeba chronić przed uszkodzeniami, mrozem, wilgocią i źródłami ciepła.
- Miejsce zawieszenia należy oznakować czytelnym znakiem bezpieczeństwa.
Właściciel lub zarządca obiektu odpowiada za sprawność wyposażenia. Zgodnie z obowiązującymi zasadami przeglądy techniczne i konserwację wykonuje się w terminach wskazanych przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku. W trudnych warunkach, na przykład przy dużej wilgotności, zapyleniu lub działaniu substancji chemicznych, producent może zalecić częstsze kontrole.
Podczas przeglądu sprawdza się między innymi stan zbiornika, zaworu, węża, zawleczki, manometru i oznaczeń. Samodzielne potrząsanie gaśnicą, rozbieranie zaworu albo uzupełnianie proszku domowymi metodami nie zastępuje konserwacji wykonanej przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.
Błędy, przez które nawet dobra gaśnica nie działa
Najbardziej ryzykowny jest zakup sprzętu bez sprawdzenia etykiety. Sama informacja „proszkowa” lub „pianowa” nie wystarcza. Liczą się klasy pożaru, skuteczność gaśnicza, zakres temperatur pracy i dopuszczenie do określonych instalacji.
- Używanie wody do tłuszczu, benzyny lub urządzeń elektrycznych.
- Gaszenie gazu bez odcięcia jego dopływu.
- Kierowanie strumienia w płomienie zamiast w źródło pożaru.
- Trzymanie gaśnicy za daleko od miejsc największego ryzyka.
- Ignorowanie braku plomby, uszkodzonego manometru albo śladów korozji.
- Zakładanie, że gaśnica po kilku latach jest sprawna, bo wygląda dobrze.
Jeżeli pożar szybko się rozprzestrzenia, pojawia się dym ograniczający widoczność lub istnieje ryzyko wybuchu, najważniejsza jest ewakuacja. Gaśnica ma pomóc zyskać czas i zatrzymać niewielkie źródło ognia, nie zastąpi profesjonalnej akcji ratowniczej.
Najprostsza decyzja przed zakupem gaśnicy
Przed zakupem spisz trzy rzeczy: co może się zapalić, gdzie będzie przechowywana gaśnica i kto ma jej użyć. Dla typowego mieszkania będzie to najczęściej proszkowa ABC oraz zabezpieczenie kuchni. Dla biura z dużą ilością elektroniki lepsze uzupełnienie stanowi CO2, a dla gastronomii potrzebna jest gaśnica do klasy F.
W firmie wybór powinien wynikać z oceny zagrożeń, powierzchni i obowiązującej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Dobrze dobrany sprzęt, widoczne oznakowanie, coroczny przegląd i krótkie szkolenie pracowników robią większą różnicę niż kupno najcięższej lub najdroższej gaśnicy.
