Gdy ogień pojawia się w kuchni, warsztacie albo przy urządzeniu elektrycznym, liczą się sekundy i właściwy środek gaśniczy. W tym artykule wyjaśniam, jakie są rodzaje pożarów, czym różnią się grupy A, B, C, D i F oraz jak dobrać gaśnicę do konkretnego zagrożenia w domu i miejscu pracy.
Najważniejsze zasady doboru gaśnicy do rodzaju pożaru
- Grupa A obejmuje palące się materiały stałe, takie jak drewno, papier i tkaniny.
- Grupa B dotyczy cieczy palnych oraz substancji stałych, które topią się pod wpływem ciepła.
- Grupa C oznacza pożary gazów, a D pożary metali.
- Grupa F obejmuje płonące oleje i tłuszcze kuchenne.
- Do mieszkania najczęściej pasuje gaśnica proszkowa ABC, a do kuchni przydaje się dodatkowo gaśnica oznaczona symbolem F.
- Gaś pożar tylko wtedy, gdy jest niewielki, masz drogę odwrotu i nie narażasz siebie ani innych.
Na czym polega podział pożarów na grupy
O klasyfikacji decyduje przede wszystkim materiał, który się pali, oraz sposób jego spalania. Ta informacja nie jest czystą teorią. Litera umieszczona na etykiecie gaśnicy podpowiada, do jakiego zagrożenia przeznaczono znajdujący się w niej środek.
W polskich oznaczeniach stosuje się grupy A, B, C, D i F. Litery nie oznaczają poziomu trudności pożaru ani kolejności jego rozwoju. Mówią wyłącznie o rodzaju palącej się substancji, dlatego jedna gaśnica może mieć kilka oznaczeń, na przykład ABC.
Częstym błędem jest traktowanie pożaru urządzenia elektrycznego jako osobnej klasy. Sprzęt pod napięciem nie tworzy odrębnej grupy, ale wymaga środka dopuszczonego do użycia przy instalacjach elektrycznych. Zawsze trzeba sprawdzić informację na etykiecie, w tym maksymalne napięcie, przy którym można bezpiecznie użyć gaśnicy.
Grupa A obejmuje materiały stałe z żarzącym się wnętrzem
Do grupy A należą pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego, których spalaniu często towarzyszy powstawanie żaru. Przykładami są drewno, papier, karton, słoma, tkaniny, meble i część tworzyw sztucznych.
W praktyce taki pożar może wyglądać niepozornie. Płomień da się chwilowo stłumić, ale materiał nadal pozostaje gorący i po kilku minutach ponownie się zapala. Dlatego środek gaśniczy powinien nie tylko zdusić płomienie, lecz także odebrać ciepło i schłodzić palące się miejsce.
Do grupy A często nadają się gaśnice wodne, pianowe oraz proszkowe z odpowiednim oznaczeniem. W biurze, magazynie czy warsztacie szczególnie uniwersalna bywa gaśnica proszkowa ABC, choć proszek może zabrudzić sprzęt i wniknąć do elektroniki.
Przykłady pożarów grupy A
- zapalenie papieru lub kartonów w magazynie,
- pożar drewnianej palety albo mebli,
- płonące tkaniny, zasłony lub odzież,
- zapalenie izolacji, opakowań albo elementów z tworzyw sztucznych.
Nie polecam gaszenia wodą materiałów, które mogą reagować z wodą, ani sytuacji, w których ogień obejmuje instalację elektryczną. Sam fakt, że pali się ciało stałe, nie wystarcza do wyboru dowolnej gaśnicy.
Grupa B dotyczy cieczy palnych i substancji topiących się
Grupa B obejmuje benzynę, olej napędowy, rozpuszczalniki, alkohole, farby, lakiery, smołę, woski i żywice. Zaliczają się do niej również materiały stałe, które pod wpływem temperatury topią się i zaczynają zachowywać podobnie jak ciecz.
Największe ryzyko polega na tym, że strumień wody może rozchlapać palącą się ciecz i szybko rozszerzyć pożar. W takim przypadku używa się środka, który odcina dopływ tlenu lub ogranicza parowanie, na przykład piany, proszku albo dwutlenku węgla, o ile dane rozwiązanie jest dopuszczone do konkretnego zastosowania.
Przy cieczach palnych liczy się także sposób podawania środka. Silny, punktowy strumień może naruszyć powierzchnię paliwa, dlatego lepiej kierować go zgodnie z instrukcją gaśnicy i nie zbliżać się do ognia bardziej, niż to konieczne.
Gdzie można spotkać pożary grupy B
Typowe miejsca to garaże, lakiernie, warsztaty, kotłownie, magazyny chemiczne i stacje paliw. W małym zakładzie pracy sama obecność gaśnicy proszkowej nie zawsze rozwiązuje problem. Jeśli przechowywane są większe ilości cieczy palnych, potrzebna jest ocena ryzyka pożarowego i wyposażenie dobrane do skali zagrożenia.
Grupa C, D i F wymaga szczególnej ostrożności
Pożary gazów, czyli grupa C
Do grupy C zalicza się pożary metanu, propanu, butanu, wodoru, acetylenu i gazu ziemnego. Najważniejsze jest nie samo ugaszenie płomienia, lecz bezpieczne odcięcie dopływu gazu. Zgaszenie płomienia bez zamknięcia zaworu może doprowadzić do powstania niewidocznej chmury gazu i wybuchu.
Jeżeli nie można szybko i bezpiecznie odciąć źródła gazu, priorytetem jest alarmowanie, ewakuacja i wezwanie straży pożarnej pod numerem 112. Gaśnica proszkowa może być przydatna przy małym płomieniu, ale nie zastępuje usunięcia przyczyny wycieku.
Pożary metali, czyli grupa D
Grupa D obejmuje płonące metale, między innymi magnez, sód, potas, lit, wapń i glin. Takie pożary występują głównie w zakładach produkcyjnych, laboratoriach, warsztatach oraz miejscach, w których obrabia się metale lub przechowuje ich pyły.
To jeden z przypadków, w których przypadkowy wybór środka może gwałtownie pogorszyć sytuację. Woda i niektóre standardowe gaśnice mogą wejść w niebezpieczną reakcję z palącym się metalem. Potrzebna jest specjalistyczna gaśnica proszkowa klasy D, dobrana do konkretnego metalu.
Przeczytaj również: Co można gasić gaśnicą proszkową? Sprawdź, jakie pożary są bezpieczne
Pożary tłuszczów i olejów, czyli grupa F
Grupa F dotyczy olejów i tłuszczów używanych w urządzeniach kuchennych, takich jak patelnie, frytownice i profesjonalne smażalnice. Płonącego oleju nie wolno zalewać wodą. Woda gwałtownie zamienia się w parę i może wyrzucić rozgrzany tłuszcz poza naczynie.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest odcięcie dopływu energii, jeśli można zrobić to bez sięgania przez płomienie, oraz użycie gaśnicy przeznaczonej do grupy F. W małej kuchni przydatny może być także koc gaśniczy, ale tylko przy niewielkim pożarze i po całkowitym przykryciu naczynia.
Jak dobrać gaśnicę do miejsca i zagrożenia
Najpierw patrzę na to, co realnie może się zapalić, a dopiero potem na rodzaj samej gaśnicy. Inny zestaw będzie rozsądny w mieszkaniu, inny w serwerowni, a jeszcze inny w warsztacie z butlą gazową i rozpuszczalnikami.
| Miejsce lub zagrożenie | Praktyczny wybór | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Mieszkanie, biuro, korytarz | Gaśnica proszkowa ABC | Proszek może zabrudzić elektronikę i utrudnić późniejsze sprzątanie |
| Rozdzielnia, komputer, urządzenia elektryczne | Gaśnica CO2 lub inna dopuszczona do sprzętu pod napięciem | Trzeba sprawdzić napięcie dopuszczone na etykiecie |
| Kuchnia domowa lub gastronomiczna | Gaśnica do grupy F | Nie zastępuje bezpiecznego odcięcia energii i kontroli źródła ognia |
| Warsztat z paliwami i rozpuszczalnikami | Gaśnica oznaczona B, często także ABC | Nie wolno rozchlapywać płonącej cieczy |
| Magazyn metali reaktywnych | Specjalistyczna gaśnica D | Dobór zależy od rodzaju metalu i procesu technologicznego |
Oznaczenie ABC nie oznacza, że urządzenie poradzi sobie z każdym pożarem. Nie obejmuje grup D i F, a skuteczność zależy również od pojemności, wydajności, zasięgu oraz czasu działania. W zakładzie pracy trzeba uwzględnić nie tylko gaśnicę, lecz także jej dostępność, oznakowanie i możliwość bezpiecznego użycia.
Gaśnice powinny być łatwo dostępne, niezasłonięte i rozmieszczone tak, aby można było szybko po nie sięgnąć. Wymagania dla obiektu wynikają z jego przeznaczenia, wielkości i występujących zagrożeń, dlatego przy większych magazynach, warsztatach i lokalach gastronomicznych warto skonsultować dobór ze specjalistą ochrony przeciwpożarowej.
Jak bezpiecznie użyć gaśnicy i kiedy z niej zrezygnować
Gaśnica służy do gaszenia pożaru w zarodku, a nie do walki z ogniem, który obejmuje całe pomieszczenie. Zanim podejmę próbę, oceniam, czy mam wolną drogę ucieczki, czy dym nie ogranicza widoczności i czy ogień nie odcina wyjścia.
- Zaalarmuj osoby w pobliżu i wezwij straż pożarną pod numerem 112.
- Jeśli jest to bezpieczne, odłącz źródło energii lub zamknij dopływ gazu.
- Zdejmij zawleczkę albo odblokuj zabezpieczenie gaśnicy.
- Skieruj dyszę na podstawę płomieni, a nie na ich wierzchołki.
- Prowadź strumień spokojnie na całe palące się miejsce.
- Po ugaszeniu obserwuj obszar, ponieważ materiał może ponownie się zapalić.
Nie otwieram gwałtownie drzwi do pomieszczenia, w którym może znajdować się rozgrzany ogień, i nie wracam po rzeczy osobiste. Szczególnie niebezpieczne są gęsty dym, trzaski instalacji, szybko rosnące płomienie i wysoka temperatura. W takiej sytuacji trzeba się wycofać, zamknąć drzwi, jeśli można zrobić to bez ryzyka, i czekać na służby.
Najczęstszy błąd polega na użyciu niewłaściwego środka tylko dlatego, że gaśnica znajduje się pod ręką. Woda przy oleju, wodór przy urządzeniu pod napięciem albo zwykły proszek przy reaktywnym metalu mogą stworzyć większe zagrożenie niż sam początek pożaru.
Mała kontrola gaśnicy, która może zrobić dużą różnicę
Sam zakup gaśnicy nie wystarcza. Raz na jakiś czas sprawdzam, czy urządzenie stoi w wyznaczonym miejscu, ma czytelną etykietę, nie jest uszkodzone i nadal odpowiada zagrożeniom występującym w danym pomieszczeniu.
- Nie zasłaniaj gaśnicy meblami, towarem ani dekoracjami.
- Sprawdź, czy plomba i zawleczka nie zostały naruszone.
- Zwróć uwagę na korozję, wgniecenia, nieszczelności i uszkodzenia węża.
- Nie traktuj gaśnicy jako podpórki, uchwytu ani elementu wyposażenia odkładanego na później.
- Po użyciu przekaż ją do kontroli i ponownego napełnienia, nawet jeśli środek nie został całkowicie zużyty.
Najrozsądniejszy zestaw dla typowego mieszkania to sprawna gaśnica ABC w łatwo dostępnym miejscu oraz osobne zabezpieczenie kuchni przed pożarem tłuszczu. W firmie dobór powinien wynikać z faktycznych materiałów i procesów, bo jedna uniwersalna gaśnica nie zastąpi analizy zagrożeń.
Klasy A, B, C, D i F pomagają szybko połączyć rodzaj paliwa z właściwym środkiem gaśniczym. Jeśli ogień rozwija się szybko, pojawia się dużo dymu albo nie masz pewności, czym płonie materiał, najbezpieczniejszą decyzją jest ewakuacja i oczekiwanie na straż pożarną, a nie ryzykowanie zdrowiem dla ratowania mienia.
