W biurze gaśnie światło, na korytarzu pojawia się dym, a zielona tabliczka nad drzwiami wskazuje pierwszy ruch. Piktogram ewakuacyjny zwykle prowadzi do wyjścia, ale nie rozwiązuje całej trasy, jeśli za drzwiami brakuje kolejnego znaku albo kierunek został odczytany odwrotnie. Właśnie wtedy widać różnicę między tabliczką kupioną pojedynczo a oznakowaniem, które prowadzi człowieka bez zatrzymywania się przy każdym skrzyżowaniu.

Piktogram prowadzi skutecznie tylko jako część spójnego systemu
- Ciąg znaków powinien odpowiadać rzeczywistej drodze ewakuacyjnej.
- Drzwi wymagają właściwego oznaczenia, a dalszy kierunek trzeba pokazać po ich przekroczeniu.
- Jeden system graficzny ogranicza ryzyko pomyłki między starymi i nowymi wzorami.
- Widoczność obejmuje także sytuację po zaniku oświetlenia podstawowego.
- Test przejścia trasą ujawnia błędy, których nie widać na samej tabliczce.
Zielona tabliczka jest początkiem drogi, nie jej całością
Sam kolor i sylwetka biegnącej osoby nie gwarantują bezpiecznego wyjścia. Oznakowanie powinno prowadzić od miejsca, w którym może znajdować się człowiek, przez korytarze, schody i drzwi, aż do bezpiecznego wyjścia na zewnątrz albo do innej strefy pożarowej.
Jednolity tekst rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków wymaga zapewnienia odpowiednich warunków ewakuacji z każdego miejsca przeznaczonego do przebywania ludzi. Przepisy obejmują między innymi liczbę i wymiary wyjść, długość dojść, zabezpieczenie przed zadymieniem oraz oświetlenie awaryjne.
W praktyce oznacza to cztery proste zasady:
- jeżeli z pomieszczenia nie widać drogi ewakuacyjnej, trzeba zastosować znak pośredni,
- każda zmiana kierunku powinna otrzymać czytelną wskazówkę,
- drzwi, które mogą wyglądać jak wyjście, lecz nim nie są, nie powinny pozostawiać miejsca na domysły,
- tabliczki nie mogą tworzyć sprzecznych komunikatów.
Najczęstszy błąd polega na oznaczeniu samego wyjścia bez sprawdzenia, czy osoba stojąca w najdalszym miejscu pomieszczenia zobaczy kolejny znak. Jeśli po drodze znajduje się załom ściany, skrzyżowanie korytarzy albo drzwi przeciwpożarowe, pojedynczy piktogram przestaje pełnić funkcję przewodnika.
Strzałka nad drzwiami nie mówi, co zrobić po drugiej stronie
Na pierwszy rzut oka znak nad drzwiami wydaje się oczywisty. Problem zaczyna się wtedy, gdy strzałka zostaje potraktowana jako instrukcja dalszej drogi, choć wskazuje przede wszystkim przejście przez konkretne drzwi.
Wytyczne CNBOP-PIB dotyczące stosowania znaków bezpieczeństwa wskazują, że nad drzwiami rekomenduje się znak wyjścia ewakuacyjnego ze strzałką skierowaną w górę. Strzałki skierowanej w dół nie powinno się używać wyłącznie po to, aby pokazać, że drzwi znajdują się poniżej tabliczki. Taki znak może zostać odczytany jako kierunek ruchu po przejściu przez drzwi.
Dalsza droga powinna wynikać z kolejnego oznakowania umieszczonego już za drzwiami. Jeżeli po wyjściu z klatki schodowej trzeba skręcić w lewo, znak kierunkowy powinien znajdować się w miejscu, w którym osoba podejmuje tę decyzję, a nie kilka metrów wcześniej.
Podobny problem pojawia się przy montażu na skrzydle drzwi. Gdy drzwi są otwarte, znak znika z pola widzenia albo zmienia położenie względem obserwatora. Z tego powodu znak powinien trafić nad drzwi, na ścianę lub do przestrzeni nad drogą ewakuacyjną, a nie na ruchomy element.
Na długim korytarzu odstęp między znakami powinien prowadzić wzrok
W długim korytarzu nie wystarczy zawiesić tabliczki przy wejściu i kolejnej dopiero przy wyjściu. Według przywołanej w wytycznych normy ISO 16069:2017 dla znaków umieszczanych na wysokości od 1,2 do 1,8 m odstęp między kolejnymi znakami nie powinien przekraczać 10 m.
Przykład pokazuje, dlaczego zakup „kilku tabliczek na cały obiekt” często prowadzi do błędnego montażu. Jeżeli od początku korytarza do wyjścia są 42 m, a po drodze nie ma zakrętów, potrzebne są znaki mniej więcej przy początku, po około 10, 20, 30 i 40 m oraz przy samym wyjściu. Jeśli po drodze pojawi się skrzyżowanie albo zmiana kierunku, znak na tym punkcie dochodzi niezależnie od odległości.
To nie jest sztywna recepta dla każdego budynku. Przesłonięcie widoku przez regały, słup konstrukcyjny lub drzwi może wymusić dodatkowy znak wcześniej. W otwartej hali znak zamontowany wysoko może wymagać większego formatu, ponieważ odległość obserwacji i kąt patrzenia pogarszają czytelność.
Na ścianach znaki zwykle umieszcza się niżej niż nad drzwiami, tak aby pozostawały widoczne dla osób idących w różnych kierunkach. Przy długich trasach ważniejsza od identycznego wyglądu każdego odcinka jest ciągłość informacji: znak, decyzja, kolejny znak.
Stary wzór i ISO 7010 nie powinny tworzyć przypadkowej mieszaniny
W starszych budynkach nadal można spotkać krajowe wzory znaków ewakuacyjnych, a w nowych obiektach coraz częściej stosuje się symbole z systemu ISO. Różnice bywają niewielkie, lecz przy zmianie kierunku, oznaczeniu drzwi lub połączeniu symbolu ze strzałką mogą wpływać na sposób odczytania trasy.
Karta normy PN-EN ISO 7010:2020-07 w Polskim Komitecie Normalizacyjnym opisuje znaki przeznaczone między innymi do ochrony przeciwpożarowej, ewakuacji i informacji o zagrożeniu zdrowia. Norma określa kształt, barwy oraz wzory symboli, dzięki czemu osoba z innego kraju może odczytać znak bez znajomości polskiego napisu.
Przy wyborze oznakowania zastosowałbym prostą regułę:
- nowy obiekt lub pełna modernizacja - zaprojektuj całą trasę w jednym aktualnym systemie graficznym,
- istniejący obiekt z czytelnym oznakowaniem - nie wymieniaj tabliczek wyłącznie dlatego, że mają inny rysunek; najpierw sprawdź spójność trasy,
- uszkodzenie, wyblaknięcie lub zmiana układu pomieszczeń - popraw oznakowanie całego odcinka, zamiast dokładać pojedynczy znak bez analizy sąsiednich tabliczek,
- mieszanie wzorów powodujące sprzeczne strzałki - ujednolić oznaczenia w tej części drogi ewakuacyjnej.
Uważam, że hurtowa wymiana znaków bez ponownego przejścia trasą daje słaby efekt. Można wtedy kupić nowe tabliczki, a mimo to pozostawić najpoważniejszy błąd, czyli brak jasnej informacji w miejscu, gdzie człowiek musi skręcić.
Znak musi działać po zaniku światła i dla osoby na wózku
Fotoluminescencyjny materiał nie jest ozdobą. Ma przejąć część funkcji informacyjnej wtedy, gdy zgaśnie oświetlenie podstawowe, choć jego działanie zależy od wcześniejszego naświetlenia oraz stanu powierzchni.
Wytyczne oparte na ISO 16069:2017 przywołują minimalne wartości luminancji dla znaków fotoluminescencyjnych: 140 mcd/m² po 10 minutach, 20 mcd/m² po 60 minutach oraz 0,3 mcd/m² po 1800 minutach. Dla użytkownika wynika z tego praktyczny wniosek: zabrudzona, zarysowana lub odbarwiona tabliczka może przestać spełniać swoją funkcję, nawet gdy nadal widać na niej zielone tło i biały symbol.
Nie należy też zasłaniać znaku oprawą, dekoracją, reklamą ani wysokim wyposażeniem. Jeżeli piktogram jest widoczny tylko z jednego końca korytarza, oznakowanie nie prowadzi całej trasy.
Osobnej analizy wymaga ewakuacja osób z niepełnosprawnościami. W rządowym opracowaniu dotyczącym rodzajów oznakowania pokazano między innymi symbole kierunku do wyjścia dla osoby poruszającej się na wózku oraz oznaczenia zjazdu na niższą kondygnację. Zwykła strzałka prowadząca do schodów nie oznacza trasy dostępnej, dlatego znak trzeba dopasować do faktycznego rozwiązania architektonicznego.
Pięć minut przejścia trasą ujawnia więcej niż sama etykieta na opakowaniu
Najprostszy test polega na przejściu całej drogi z miejsca, w którym może przebywać pracownik, do wyjścia. Dobrze, gdy trasę oceni również osoba, która nie zna budynku. Jeżeli zatrzymuje się przy skrzyżowaniu albo pyta, w którą stronę iść, układ znaków wymaga korekty.
| Sytuacja lub objaw | Prawdopodobna przyczyna albo skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Po wyjściu z pomieszczenia nie widać kolejnego znaku | Brak znaku pośredniego może spowodować zatrzymanie albo wybór przypadkowego kierunku. | Dodaj oznakowanie w miejscu, z którego zaczyna się decyzja o dalszym ruchu. |
| Na skrzyżowaniu widać dwie strzałki prowadzące w różne strony | Oznaczenia nie odpowiadają rzeczywistej trasie albo pokazują alternatywne drogi bez wyjaśnienia. | Usuń sprzeczność i oznacz trasę zgodnie z planem ewakuacji. Jeżeli dwie drogi są równorzędne, pokaż obie konsekwentnie. |
| Strzałka nad drzwiami sugeruje ruch w dół, choć drzwi prowadzą na korytarz | Symbol został użyty do opisania położenia drzwi, a nie kierunku po ich przekroczeniu. | Zastosuj właściwy znak nad drzwiami, a dalszy kierunek pokaż za przejściem. |
| Nowe i stare wzory pojawiają się naprzemiennie | Różne grafiki mogą osłabiać ciągłość komunikatu, zwłaszcza przy zmianie kierunku. | Ujednolić oznakowanie w całym analizowanym odcinku, zamiast wymieniać przypadkową pojedynczą tabliczkę. |
| Znak jest ciemny, zabrudzony albo częściowo zasłonięty | W zadymieniu lub po zaniku oświetlenia informacja może stać się nieczytelna. | Oczyść powierzchnię, usuń przeszkodę, sprawdź naświetlanie i wymień znak z uszkodzoną grafiką. |
| Trasa dla osoby na wózku kończy się przy schodach | Oznakowanie nie odpowiada dostępnej drodze ewakuacji. | Zweryfikuj alternatywną trasę i zastosuj symbol wskazujący faktyczne przejście dostępne. |
Przed zakupem większej partii tabliczek przygotuj prosty plan z zaznaczonymi pomieszczeniami, drzwiami, schodami i punktami zmiany kierunku. Najpierw wyznacz trasę, potem dobierz symbole, format i sposób montażu. Odwrócenie tej kolejności często kończy się dopasowywaniem drogi do przypadkowo kupionych znaków.
Bezpieczne oznakowanie kończy się tam, gdzie zaczyna się decyzja człowieka
Dobry piktogram nie powinien wymagać tłumaczenia ani znajomości budynku. Ma pojawić się dokładnie w chwili, gdy trzeba wybrać kierunek, przejść przez drzwi albo ominąć przeszkodę.
Gdybym dobierał oznakowanie dla nowego magazynu, postawiłbym na jeden spójny system zgodny z aktualnym projektem drogi ewakuacyjnej, właściwą widoczność po zaniku światła i odbiór trasy przez osobę nieznającą układu obiektu. W starszym budynku zacząłbym od usunięcia sprzecznych komunikatów, bo to one najczęściej zamieniają poprawnie wyglądającą tabliczkę w źródło zawahania.
